วิธีเลี้ยงแม่พันธุ์สุกรสำหรับมือใหม่ ตั้งแต่เตรียมที่เลี้ยงจนถึงจับขาย

คำตอบเร็ว: การเลี้ยงแม่พันธุ์สุกรให้เริ่มจากเตรียมโรงเรือนและระบบป้องกันโรคก่อนซื้อสุกร ไม่ใช่ซื้อสุกรสาวมาก่อนแล้วค่อยหาที่เลี้ยง คู่มือปฏิบัติงานสุกรของกรมปศุสัตว์ปี 2567 ระบุว่าสุกรสาวควรเริ่มผสมครั้งแรกเมื่ออายุราว 7-8 เดือน น้ำหนักตั้งแต่ 120 กิโลกรัมขึ้นไป อายุครรภ์ปกติประมาณ 114 วัน และหย่านมลูกที่ราว 28 วัน ส่วนตัวเลขราคาและความคุ้มทุนต้องคำนวณจากราคาจริงของฟาร์มตัวเอง ข้อมูล ณ ต.ค. 2569 สถานการณ์โรคระบาดในสุกรให้ตรวจกับปศุสัตว์อำเภอก่อนซื้อสุกรทุกครั้ง

แม่พันธุ์สุกรต้องวางแผนทั้งวงจรก่อนซื้อสุกร

คนที่เคยเลี้ยงหมูขุนมาก่อนมักคิดว่าแม่พันธุ์ก็แค่หมูตัวใหญ่ขึ้นหน่อย ความจริงงานต่างกันมาก หมูขุนเข้าคอกแล้วกินให้โตแล้วขาย รอบเลี้ยงสั้น ส่วนแม่พันธุ์คือการจัดการ "วงจรชีวิต" ที่ต้องเดินให้ตรงเวลาทุกขั้น ตั้งแต่จับสัด ผสม ดูแลท้อง ย้ายเข้าคอกคลอด ช่วยลูกดูดนม หย่านม แล้ววนกลับมาจับสัดใหม่ ถ้าพลาดสักขั้น ผลจะไปโผล่อีกสามเดือนข้างหน้า เช่น ให้อาหารท้องแก่ผิดช่วง ลูกออกมาตัวเล็ก หรือไม่จับสัดให้ทัน แม่ก็ว่างท้องไปทั้งรอบโดยที่ยังกินอาหารทุกวัน

ก่อนตัดสินใจ ลองตอบคำถามห้าข้อนี้ให้ตรงตามจริง ข้อแรก มีคนอยู่ในฟาร์มช่วงคลอดหรือไม่ เพราะแม่หมูคลอดใช้เวลาราว 3-5 ชั่วโมงตามคู่มือกรมปศุสัตว์ และบางตัวคลอดกลางคืน ข้อสอง มีตลาดรองรับลูกสุกรหย่านมหรือสุกรขุนต่อหรือยัง ข้อสาม มีสัตวแพทย์หรือปศุสัตว์อำเภอที่โทรปรึกษาได้หรือไม่ ข้อสี่ มีทุนสำรองพอสำหรับอาหารแม่หมูตลอดวงจรประมาณห้าเดือนก่อนจะมีรายได้จากลูกหรือไม่ และข้อห้า ฟาร์มอยู่ห่างจากฟาร์มสุกรรายอื่นและจุดรับซื้อสุกรแค่ไหน เพราะเรื่องนี้เกี่ยวกับโรคระบาดโดยตรง

ถ้าตอบข้อใดไม่ได้ ให้เริ่มจากเลี้ยงหมูขุนจำนวนน้อยก่อนเพื่อเรียนรู้การจัดการ บทความเรื่อง วิธีเลี้ยงแม่พันธุ์หมูสำหรับมือใหม่ ของเว็บไซต์นี้อธิบายภาพรวมรายวัน ส่วนบทความฉบับนี้เน้นลำดับงานตลอดวงจรและตัวเลขที่ตรวจสอบได้จากเอกสารกรมปศุสัตว์

เรื่องแรกที่ต้องทำ คือป้องกันโรคก่อนซื้อสุกรเข้าฟาร์ม

โรคอหิวาต์แอฟริกาในสุกร (ASF) ถูกรายงานต่อองค์การสุขภาพสัตว์โลก (เดิมเรียก OIE) เมื่อวันที่ 14 มกราคม 2565 ตามข่าวที่กรมปศุสัตว์แถลงผ่านสื่อ และเป็นเหตุให้ฟาร์มรายย่อยจำนวนมากต้องทบทวนมาตรการป้องกันโรคตั้งแต่นั้นมา สถานการณ์ล่าสุดในจังหวัดของท่านไม่มีทางรู้จากบทความ ต้องสอบถามปศุสัตว์อำเภอหรือสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดโดยตรงก่อนซื้อพันธุ์ทุกครั้ง (ข้อมูลที่ผู้เขียนยืนยันได้ ณ ต.ค. 2569 คือแหล่งข่าวปี 2565 เท่านั้น ยังไม่พบประกาศสถานการณ์ปัจจุบันจากหน้าเว็บทางการที่เปิดตรวจสอบได้)

ข่าวในไทยรัฐฉบับ 20 มกราคม 2565 สรุปแนวทางป้องกันที่ฟาร์มขนาดเล็กทำได้เองไว้ดังนี้ ซึ่งผู้เขียนนำมาเรียบเรียงใหม่ตามที่ระบุในแหล่งข่าว

• ฆ่าเชื้อคน ยานพาหนะ และอุปกรณ์ที่เข้าฟาร์มทุกครั้งที่จุดทางเข้า ให้น้ำยามีเวลาสัมผัสราว 30 นาที ส่วนอัตราส่วนผสมให้ยึดตามฉลากผลิตภัณฑ์ที่ซื้อมา
• แบ่งพื้นที่เป็นสัดส่วน แยกส่วนเลี้ยงสุกรออกจากส่วนที่คนทั่วไปเข้าถึงได้
• จำกัดผู้เข้าชมฟาร์ม คนที่จำเป็นต้องเข้าให้อาบน้ำและเปลี่ยนเสื้อผ้าก่อน และผู้เยี่ยมชมควรเว้นการเข้าฟาร์มสุกรอื่นอย่างน้อย 5 วันก่อนมา
• ห้ามนำเศษอาหารที่มีเนื้อหมูมาเลี้ยงสุกร ซื้ออาหารจากผู้ผลิตที่เชื่อถือได้
• กักสุกรใหม่แยกจากฝูงเดิมก่อนนำเข้าคอก

ประสบการณ์ในหลายฟาร์มคือความเสี่ยงมักไม่ได้มาจากรั้วหรือประตู แต่มาจากคนใกล้ตัว เช่น เพื่อนบ้านที่แวะมาดูหมูคลอด คนขับรถส่งอาหาร หรือแม้แต่เจ้าของเองที่เพิ่งกลับจากตลาดสดหรือจากฟาร์มญาติ ลองตั้งกฎง่าย ๆ ว่าใครเข้าเขตเลี้ยงต้องเปลี่ยนรองเท้าบูทคู่ที่เก็บไว้เฉพาะในเขตนั้น และมีถาดน้ำยาฆ่าเชื้อหรือแผ่นรองเท้าที่ใส่น้ำยาวางไว้ก่อนเข้า น้ำยาจะเสื่อมเมื่อมีดินโคลนปนมาก จึงต้องเปลี่ยนตามความถี่ที่ฉลากระบุ

บทความที่เกี่ยวข้องคือ ASF ในหมู ความเสี่ยง การป้องกันฟาร์ม และสิ่งที่ห้ามทำ ควรอ่านควบคู่ก่อนเริ่มโครงการ

เลือกสุกรสาวทดแทน ดูอะไรบ้าง

มือใหม่ส่วนมากเริ่มจากซื้อสุกรสาวทดแทน เพราะถูกกว่าซื้อแม่ที่ผ่านการคลอดแล้วและยังไม่ติดนิสัยจากฟาร์มเดิม คู่มือกรมปศุสัตว์ระบุว่าสุกรสาวจะเริ่มเป็นสัดครั้งแรกเมื่ออายุราว 4-8 เดือน แต่ควรเริ่มผสมครั้งแรกเมื่ออายุ 7-8 เดือนและหนักตั้งแต่ 120 กิโลกรัมขึ้นไป โดยปกติผสมในสัดที่สองหรือสาม ผลคือสุกรสาวจะคลอดลูกครอกแรกเมื่ออายุราวหนึ่งปี ซึ่งหมายความว่าท่านต้องเลี้ยงสาวมาประมาณหนึ่งปีก่อนเริ่มมีลูกขาย ต้นทุนช่วงนี้ต้องเตรียมไว้

ตอนเลือกตัวที่จะซื้อ ให้ดูสามอย่างเป็นหลัก อย่างแรกคือโครงสร้างขาและกีบ สุกรขาแอ่นหรือเดินกะเผลกตั้งแต่สาวมักเดินไม่ไหวเมื่อท้องแก่และน้ำหนักตัวมากขึ้น อย่างที่สองคือเต้านม ควรมีเต้านมที่เจริญดีเรียงตัวสม่ำเสมอ ไม่บอด ไม่ยุบเข้า และมีจำนวนเต้าเพียงพอสำหรับลูกครอกที่ตั้งใจเลี้ยง อย่างที่สามคือประวัติสุขภาพและวัคซีนจากฟาร์มต้นทาง ขอให้ผู้ขายแสดงบันทึกการทำวัคซีนและแหล่งที่มาให้ชัด ฟาร์มที่เชื่อถือได้ยินดีให้ดูและให้ไปเยี่ยมฟาร์มก่อนตัดสินใจ

เรื่องสายพันธุ์ ฟาร์มส่วนใหญ่ใช้แม่พันธุ์ที่ให้ลูกดกและเลี้ยงลูกเก่งผสมกับพ่อพันธุ์ที่โตไว เอกสารที่ผู้เขียนเปิดอ่านไม่ได้กำหนดว่าสายพันธุ์ใดดีที่สุดสำหรับมือใหม่ จึงไม่ขอสรุปแทน ท่านสามารถอ่านการเปรียบเทียบเบื้องต้นได้ในบทความ สุกรพันธุ์ดูรอคกับแลนด์เรซ เลี้ยงขุนแบบไหนโตไวกว่า แล้วปรึกษาปศุสัตว์อำเภอหรือผู้ผลิตพันธุ์ว่าสายพันธุ์ไหนหาง่ายและมีบริการผสมเทียมในพื้นที่ของท่าน

โรงเรือนและคอกคลอด เตรียมให้เสร็จก่อนสุกรเข้า

ผู้เขียนค้นตัวเลขความหนาแน่นต่อตารางเมตรสำหรับสุกรแม่พันธุ์จากเอกสารที่เปิดอ่านได้แล้ว ไม่พบตัวเลขที่ยืนยันได้ในคู่มือฉบับนี้ จึงไม่ระบุขนาดคอกเป็นตัวเลข ให้ท่านถามขนาดที่เหมาะสมจากปศุสัตว์อำเภอหรือจากฟาร์มต้นทางที่ซื้อสุกรสาวมา ส่วนหลักการที่คู่มือกรมปศุสัตว์ระบุชัดมีดังนี้

• ย้ายแม่หมูเข้าคอกคลอดประมาณ 7 วันก่อนกำหนดคลอด หรือราววันที่ 108-114 ของการตั้งท้อง ไม่ย้ายก่อนคลอดแค่ 2-3 วัน เพราะแม่ต้องมีเวลาปรับตัวกับที่ใหม่
• ทำความสะอาดคอกคลอดและคอกอนุบาลโดยโรยปูนขาวทิ้งไว้ 7 วัน แล้วฆ่าเชื้อด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อและพักคอกอีก 1 วัน ก่อนเอาสุกรเข้า
• อาบน้ำล้างตัวแม่หมูก่อนคลอด 7 วัน เพื่อลดเชื้อที่ติดตามผิวหนังซึ่งลูกจะสัมผัสตอนเกิด
• จัดช่องกกให้ลูกสุกรอบอุ่นช่วง 15 วันแรกด้วยหลอดกกลูกสุกรหรือหลอดไฟสำหรับกกสัตว์ จากนั้นจึงเปลี่ยนเป็นกล่องที่มีกระสอบรองให้นอน

จุดที่คนมักพลาดคือเรื่องน้ำ แม่หมูให้นมต้องกินน้ำมาก ถ้าท่อน้ำหรือนิปเปิ้ลให้น้ำอัตโนมัติไหลช้า แม่จะกินน้อยลงแล้วกินอาหารน้อยลงตาม น้ำนมก็ลดลงตามมา ควรทดสอบอัตราไหลของนิปเปิ้ลทุกตัวก่อนเอาแม่เข้าคอก และตรวจอีกครั้งทุกสัปดาห์ รวมถึงตรวจว่าไม่มีส่วนที่แหลมคมหรือขอบเหล็กที่บาดเต้านม

จับสัดและผสม ตัวเลขที่ต้องจำ

เมื่อเข้าสู่ช่วงที่สุกรสาวพร้อมผสม งานที่เกิดซ้ำทุกวันคือการสังเกตอาการเป็นสัด คู่มือกรมปศุสัตว์ให้ตัวเลขหลักไว้ดังนี้ ผู้เขียนสรุปเป็นตารางเพื่อให้เปิดดูได้เร็ว

การตรวจจับสัดที่คู่มือแนะนำว่าได้ผลดีที่สุดคือใช้พ่อพันธุ์เดินผ่านหน้าคอก แล้วกดหลังสุกรสาวดูว่ายืนนิ่งหรือไม่ ควรทำตอนเช้าและไม่ควรตรวจสัดช่วงกำลังให้อาหาร เพราะสุกรสนใจอาหารมากกว่า อาการจะไม่ชัดเจน อีกข้อที่มือใหม่มักลืมคือจดวันที่ผสมและวันที่คาดว่าจะคลอดลงปฏิทินหรือกระดานหน้าคอกทันที ถ้านับ 114 วันจากวันผสมแล้วถึงวันที่ 115 ยังไม่คลอด คู่มือแนะนำให้ปรึกษาสัตวแพทย์ ไม่ควรเร่งเองด้วยฮอร์โมนหรือยาที่ซื้อมาฉีดโดยไม่มีคำสั่ง ผู้เขียนจึงไม่ระบุขนาดยาใด ๆ ในบทความนี้

สำหรับแม่ที่ผสมหลายครั้งแล้วไม่ติด คู่มือระบุเกณฑ์คัดทิ้งว่า แม่ที่ผสมไม่ติดเกิน 3 ครั้งควรคัดออก และแม่ที่หย่านมแล้วไม่กลับมาเป็นสัดภายใน 10 วันถือว่าผิดปกติ ให้ตรวจหาสาเหตุ อย่าปล่อยให้ยืนกินอาหารต่อโดยไม่มีผลผลิต เพราะอาหารเป็นต้นทุนก้อนใหญ่ที่สุด

อาหารแม่พันธุ์ตามระยะ

ข้อผิดพลาดที่ได้ยินบ่อยที่สุดคือให้อาหารเท่ากันทุกวันตลอดปี คู่มือของกรมปศุสัตว์ให้ปริมาณอาหารสำเร็จรูปสุกรต่อวันตามระยะไว้ชัดเจน และตั้งเป้าให้แม่มีคะแนนสภาพร่างกาย (body condition score) ที่ 3 ถ้าคะแนนต่ำกว่า 2.5 หรือสูงกว่า 3.5 ให้ปรับอาหารเพิ่มหรือลดครั้งละ 0.5 กิโลกรัมต่อวัน คะแนนนี้ดูด้วยตาและมือบริเวณซี่โครงและสะโพก ไม่ใช่ดูด้วยความรู้สึกว่าแม่ผอมหรืออ้วน ลองใช้เครื่องชั่งน้ำหนักสุกรหรือสายวัดรอบอกประเมินน้ำหนักเป็นระยะเพื่อใช้เทียบกัน

คู่มือระบุโปรตีนในอาหารแม่ท้องและแม่ที่ยังไม่ผสมอยู่ที่ 15-16 เปอร์เซ็นต์ และแม่ให้นม 16 เปอร์เซ็นต์ ท่านควรอ่านฉลากอาหารสุกรแม่พันธุ์ที่ซื้อว่าโปรตีนอยู่ในช่วงนี้หรือไม่ โดยไม่ต้องเชื่อชื่อรุ่นบนถุงอย่างเดียว อีกจุดที่มีประโยชน์ในทางปฏิบัติคือก่อนคลอด 4-6 วัน ให้เติมรำละเอียดประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ในอาหาร เพื่อช่วยให้ขี้ไม่แข็ง ปัญหาท้องผูกก่อนคลอดทำให้คลอดช้าและแม่เครียด

เรื่องที่คู่มือระบุอีกข้อและมือใหม่ควรเข้าใจคือ วันคลอดให้อาหารน้อยมาก (ไม่เกิน 1 กิโลกรัม) แล้วค่อยเพิ่มตามจำนวนวันที่ให้นม ถ้าเพิ่มเร็วเกินไป แม่อาจกินแล้วเต้านมคัดและลูกกินไม่ทัน แต่ถ้าเพิ่มช้าเกินไป แม่ผอมลงเร็วช่วงปลายให้นม แล้วกลับมาเป็นสัดช้า ให้ดูปลายรางว่ามีอาหารเหลือเมื่อไร และใช้ตัวเลขนั้นประกอบการตัดสินใจ

ช่วงคลอดและลูกสุกรสัปดาห์แรก

การคลอดโดยปกติใช้เวลาราว 3-5 ชั่วโมงตามคู่มือ ถ้าแม่ดูเบ่งแรงต่อเนื่องแต่ไม่มีลูกออกนาน หรือคลอดลูกไปแล้วบางตัวแล้วหยุดเฉย ๆ ให้โทรหาสัตวแพทย์หรือปศุสัตว์อำเภอ อย่าเอามือล้วงโดยไม่มีความรู้ เพราะเสี่ยงติดเชื้อในมดลูก ท่านควรเตรียมผ้าสะอาด ผ้าเช็ดตัวลูก และกล่องกกลูกสุกรไว้ก่อนวันคลอด

ลูกสุกรแรกเกิดต้องกินนมน้ำเหลือง (colostrum) ให้เร็วและมากพอ คู่มือระบุว่าภูมิคุ้มกันจากน้ำนมช่วงแรกสำคัญมากและมีผลช่วงประมาณ 36 ชั่วโมงแรก ลูกตัวที่อ่อนแอควรช่วยให้ได้เข้าเต้าก่อนหรือย้ายไปแม่ตัวอื่นที่คลอดในช่วงเดียวกันถ้ามี งานอีกอย่างที่ระบุในคู่มือคือการให้ธาตุเหล็กลูกสุกรอายุ 1-3 วัน (ผู้เขียนไม่ระบุขนาดยาฉีด ให้สัตวแพทย์หรือฉลากผลิตภัณฑ์เป็นผู้กำหนด) และเริ่มให้อาหารลูกสุกรโปรตีนราว 22 เปอร์เซ็นต์ตั้งแต่อายุ 10 วัน เพื่อให้ลูกคุ้นกับอาหารแข็งก่อนหย่านม

การหย่านมตามคู่มือทำที่อายุประมาณ 28 วัน ลูกหนักราว 6 กิโลกรัม หลังหย่านมลูกอายุ 5-8 สัปดาห์ใช้อาหารโปรตีน 20 เปอร์เซ็นต์ และเมื่อน้ำหนัก 15-35 กิโลกรัมใช้โปรตีน 18 เปอร์เซ็นต์ การเปลี่ยนอาหารควรค่อย ๆ ผสมของเดิมกับของใหม่เพื่อให้ท้องลูกปรับตัว

วัคซีนและสุขภาพ ที่ต้องให้สัตวแพทย์เป็นคนกำหนด

คู่มือกรมปศุสัตว์ระบุตัวอย่างโปรแกรมว่า ลูกสุกรได้รับวัคซีนอหิวาต์สุกรที่อายุ 6 สัปดาห์ และปากเท้าเปื่อยที่ 7 สัปดาห์ ส่วนพ่อแม่พันธุ์กระตุ้นซ้ำทุก 6 เดือน อย่างไรก็ตามโปรแกรมของฟาร์มแต่ละแห่งต่างกันตามพื้นที่และโรคที่พบ ควรให้สัตวแพทย์หรือปศุสัตว์อำเภอกำหนดโปรแกรมที่เหมาะกับฟาร์มของท่านจริง ๆ บทความนี้ไม่ระบุยี่ห้อวัคซีนและไม่ระบุขนาดยาใดทั้งสิ้น

ปัญหาหลังคลอดที่คู่มือเตือนไว้คือกลุ่มอาการ MMA ได้แก่ เต้านมอักเสบ มดลูกอักเสบ และไม่มีน้ำนม สังเกตได้จากแม่ซึม กินอาหารน้อยลงหรือไม่กิน ไข้ขึ้น เต้านมแข็งร้อนหรือบวมแดง ลูกร้องหิวและท้องแฟบ ถ้าเห็นสัญญาณนี้ในช่วง 1-3 วันหลังคลอด ให้ติดต่อสัตวแพทย์ทันที ผู้เขียนไม่แนะนำให้ซื้อยาปฏิชีวนะมาฉีดเองเพราะเสี่ยงยาตกค้างและเชื้อดื้อยา

สำหรับโรคที่พบบ่อยในแม่พันธุ์และอาการเริ่มต้น เปิดอ่านต่อได้ที่บทความ โรคที่พบบ่อยในแม่พันธุ์หมู และเรื่องอาหารในรายละเอียดที่บทความ อาหารแม่พันธุ์หมู

ตัวอย่างต้นทุนอาหารแม่พันธุ์ต่อหนึ่งรอบ (ตัวอย่างสมมุติ)

ตารางต่อไปนี้เป็นตัวอย่างการคำนวณเพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ใช่ราคาจริงและไม่ใช่การคาดการณ์กำไร ผู้เขียนใช้ปริมาณอาหารจากตารางของกรมปศุสัตว์ข้างต้น โดยใช้ค่ากลางของแต่ละช่วงและคูณจำนวนวัน ส่วนราคาอาหารต่อกิโลกรัมเป็นตัวเลขสมมุติสำหรับคำนวณเท่านั้น ท่านต้องแทนด้วยราคาที่ซื้อได้จริงตามใบเสนอราคาล่าสุด

สมมุติราคาอาหาร 15 บาทต่อกิโลกรัม (ตัวเลขสมมุติเพื่อคำนวณ) อาหารแม่หนึ่งรอบจะเป็นประมาณ 412 คูณ 15 เท่ากับราว 6,180 บาทต่อรอบต่อแม่หนึ่งตัว ถ้าเปลี่ยนราคาอาหารเป็นเท่าไร ให้คูณ 412 ใหม่ด้วยตัวเลขนั้น และต้องบวกต้นทุนอื่นที่ตารางนี้ยังไม่รวม ได้แก่ ค่าสุกรสาวทดแทนและต้นทุนเลี้ยงจนถึงอายุผสม ค่าน้ำเชื้อหรือค่าพ่อพันธุ์ ค่าวัคซีนและยาตามที่สัตวแพทย์กำหนด ค่าอาหารลูกสุกร ค่าไฟหลอดกก ค่าน้ำยาฆ่าเชื้อและปูนขาว ค่าแรงงาน และค่าเสื่อมของโรงเรือน

จากวงจร 147 วันข้างต้น (114 วันตั้งท้อง บวก 28 วันให้นม บวกสมมุติ 5 วันจนกลับเป็นสัด) ในทางคณิตศาสตร์ 365 หาร 147 ได้ประมาณ 2.5 รอบต่อปี ซึ่งเป็นตัวเลขทางทฤษฎีจากสมมุติฐานนี้เท่านั้น ในฟาร์มจริงรอบจะยาวกว่านี้เมื่อมีแม่ผสมไม่ติดหรือกลับเป็นสัดช้า ผู้เขียนไม่พบตัวเลขจำนวนลูกต่อครอกหรือจำนวนครอกตลอดชีวิตจากแหล่งทางการที่เปิดอ่านได้ จึงไม่ประมาณรายได้ให้ ท่านต้องเริ่มจดบันทึกของตัวเองว่าแม่แต่ละตัวผสมเมื่อไร คลอดกี่ตัว หย่านมได้กี่ตัว แล้วใช้สูตร ต้นทุนต่อหน่วย เท่ากับต้นทุนรวมหารด้วยจำนวนลูกสุกรที่ขายได้

จับขายและการคัดแม่ทิ้ง

ผลผลิตของฟาร์มแม่พันธุ์มีสามทางคือขายลูกสุกรหย่านม เลี้ยงลูกต่อเป็นสุกรขุนแล้วขาย หรือขายแม่ที่คัดทิ้ง ผู้เขียนไม่ระบุราคาลูกสุกรหรือสุกรขุนเพราะราคาเปลี่ยนตามฤดูกาลและสถานการณ์โรค และไม่พบแหล่งราคาที่ลงวันที่ ณ ต.ค. 2569 ที่เปิดตรวจสอบได้ ให้ท่านตรวจราคาล่าสุดกับสมาคมผู้เลี้ยงสุกรในจังหวัดหรือปศุสัตว์อำเภอ แล้วถามจุดรับซื้อก่อนว่ารับลูกหย่านมหรือไม่ น้ำหนักเท่าไร และต้องมีใบรับรองสุขภาพอะไรบ้าง

การย้ายสุกรออกนอกพื้นที่และการขายสุกรมีระเบียบของกรมปศุสัตว์ ผู้เลี้ยงควรสอบถามเรื่องการขึ้นทะเบียนผู้เลี้ยงสัตว์และมาตรฐานฟาร์มกับปศุสัตว์อำเภอ ข้อมูลข่าวที่ผู้เขียนเปิดอ่านระบุว่ามาตรฐานการจัดการฟาร์มที่ดี (GFM) ใช้กับฟาร์มที่มีสุกรไม่เกิน 500 ตัว ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวกับผู้เลี้ยงรายย่อยที่บทความนี้เขียนถึง ท่านควรถามปศุสัตว์อำเภอว่าฟาร์มของท่านต้องปฏิบัติตามมาตรฐานนี้ในส่วนใดบ้าง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ซื้อสุกรสาวมาก่อนโดยยังไม่ได้เตรียมคอกกักโรค ทำให้สุกรใหม่ปะปนฝูงเดิมตั้งแต่วันแรก ควรกักแยกก่อนนำเข้าคอกตามแนวทางป้องกัน ASF
• ผสมสุกรสาวในสัดแรกหรือตอนน้ำหนักยังไม่ถึง 120 กิโลกรัม ทั้งที่คู่มือแนะนำให้รอสัดที่สองหรือสาม แม่ตัวเล็กจะเลี้ยงลูกได้ไม่ดี
• ให้อาหารเท่ากันทุกวันทั้งปี ไม่ปรับตามระยะท้องและระยะให้นมตามตารางปริมาณอาหาร ทำให้แม่อ้วนก่อนคลอดหรือผอมหลังหย่านม
• ย้ายแม่เข้าคอกคลอดช้าเกินไป (2-3 วันก่อนคลอด) และไม่ล้างตัวแม่หรือพักคอกให้ครบ 7 วัน ลูกจึงเสี่ยงติดเชื้อตั้งแต่แรกเกิด
• ซื้อยาปฏิชีวนะและฮอร์โมนมาฉีดเองเมื่อแม่คลอดช้าหรือเต้านมอักเสบ แทนที่จะโทรหาสัตวแพทย์ ผลคือรักษาผิดจังหวะและเสี่ยงยาตกค้าง
• ไม่จดบันทึกวันผสม วันคลอด จำนวนลูกเกิดและหย่านม ทำให้ตอบไม่ได้ว่าแม่ตัวไหนควรคัดทิ้ง

สรุป

การเลี้ยงแม่พันธุ์สุกรสำหรับมือใหม่ให้ตั้งต้นจากการป้องกันโรคและโรงเรือนก่อนซื้อสุกร จากนั้นเลือกสุกรสาวที่มีประวัติชัดเจน ผสมเมื่ออายุราว 7-8 เดือนและหนัก 120 กิโลกรัมขึ้นไป ให้อาหารตามระยะท้องและระยะให้นม ย้ายเข้าคอกคลอดราว 7 วันก่อนคลอด และหย่านมที่ราว 28 วัน ตัวเลขทั้งหมดในบทความมาจากคู่มือกรมปศุสัตว์ปี 2567 ส่วนราคา ความหนาแน่นคอก จำนวนลูกต่อครอก และสถานการณ์โรคปัจจุบันยังไม่พบข้อมูลทางการที่ยืนยันได้ ให้สอบถามปศุสัตว์อำเภอและบันทึกข้อมูลของฟาร์มตัวเองเพื่อตัดสินใจ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄คู่มือปฏิบัติงานสุกร ปี 2567 สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ กรมปศุสัตว์ — อายุครรภ์ ตารางอาหาร การผสม คอกคลอด การหย่านม และโปรแกรมวัคซีนตัวอย่าง https://breeding.dld.go.th/images/Manual/2567/Manual_Pig_67.pdf
• 📄ไทยรัฐ ข่าวมาตรการป้องกัน ASF ในสุกร 20 มกราคม 2565 — การรายงาน ASF ต่อองค์การสุขภาพสัตว์โลก มาตรการฆ่าเชื้อและป้องกันโรคในฟาร์ม และมาตรฐาน GFM https://www.thairath.co.th/news/local/2291938

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ