ซื้อโคเข้าฝูงช่วงมีโรคระบาด ต้องกักโรคกี่วันและตรวจอะไรก่อนปล่อยรวม

คำตอบเร็ว: ไม่พบกฎของทางการที่กำหนดจำนวนวันกักโรคโคที่ซื้อมาเลี้ยงภายในประเทศเป็นตัวเลขเดียวสำหรับทุกพื้นที่ จุดอ้างอิงที่ตรวจสอบได้มี 2 ตัว คือ กรมปศุสัตว์แนะนำให้แยกสัตว์ที่นำเข้าใหม่อย่างน้อย 14 วัน (ข่าว 24 ต.ค. 2566) และโคกระบือที่นำเข้าจากเมียนมาผ่านด่านตาก ต้องผ่านการกักโรคและเฝ้าดูอาการ 30 วัน (รายงานข่าวปี 2566) ในทางปฏิบัติจึงควรแยกอย่างน้อย 14 วัน และขยับเป็น 30 วันถ้าโคมาจากแหล่งที่มีโรคหรือไม่ทราบประวัติ ก่อนปล่อยรวมฝูงให้สัตวแพทย์หรือปศุสัตว์อำเภอตรวจ และถ้าตัวใดป่วยหรือตายผิดปกติต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ภายใน 12 ชั่วโมงตามกฎหมาย (ข้อมูล ณ พ.ย. 2569)

ช่วงที่มีโรคระบาดในโคกระบือ การซื้อโคตัวใหม่เข้าฝูงคือจุดเสี่ยงที่สุดของฟาร์ม โรคส่วนใหญ่เข้าฟาร์มทางประตู ไม่ได้ลอยมาเอง สัตว์ที่ดูปกติตอนซื้ออาจกำลังฟักตัว และสัตว์ที่เครียดจากการขนส่งเสี่ยงป่วยง่ายกว่าเดิม คอกกักโรคจึงเป็นเครื่องมือราคาถูกที่สุดที่เจ้าของฟาร์มทำได้เอง บทความนี้แยกให้เห็นว่าตัวเลขวันที่อ้างได้มีอะไร ส่วนไหนต้องถามเจ้าหน้าที่ และทำอะไรทีละขั้นระหว่างกัก

ตัวเลข 14 วันกับ 30 วัน มาจากไหน

ตัวเลข 30 วันเป็นกฎของการนำเข้าสัตว์ข้ามชายแดน ไม่ใช่กฎที่บังคับให้เกษตรกรซื้อโคกันเองต้องกัก 30 วัน แต่เมื่อดูว่าหน่วยงานเลือกตัวเลขนี้กับสัตว์ที่ไม่ทราบประวัติโรค ก็ใช้เป็นเกณฑ์เทียบสำหรับโคที่มาจากแหล่งเสี่ยงได้ รายงานข่าวเดียวกันระบุว่าขั้นตอนที่ด่านตากมีการติดป้ายหู ฉีดวัคซีน และเจาะเลือดตรวจ แล้วเฝ้าดูอาการตามระยะเวลา และมีการสุ่มตรวจตัวอย่างก่อนออกใบอนุญาตเคลื่อนย้ายไปตลาด

รายงานชิ้นนั้นยังมีข้อสังเกตว่ากรมปศุสัตว์นับวันกักโรคตามเขตที่ประกาศไว้ และตัวเลขวันที่กรอกในเอกสารต้องตรงกับวันที่สัตว์เข้ามาจริง ข้อนี้เกษตรกรเอาไปใช้ได้ คือ จดวันที่โคเข้าคอกกักไว้ทุกครั้ง เพื่อให้ตรวจสอบย้อนกลับได้

ต้องตรวจอะไรบ้างก่อนปล่อยรวม

ส่วนนี้ผู้เขียนแยกเป็นสองชั้น ชั้นแรกคือสิ่งที่เจ้าของตรวจเองได้ด้วยตาและเครื่องวัดอุณหภูมิ ชั้นที่สองคือการตรวจทางห้องปฏิบัติการซึ่งต้องให้สัตวแพทย์เลือกตามโรคที่ระบาดในพื้นที่ ไม่มีแหล่งที่เปิดอ่านระบุรายการตรวจมาตรฐานสำหรับโคที่ซื้อภายในประเทศ จึงไม่ขอเดารายการตรวจให้

ชั้นที่ 1 สิ่งที่เจ้าของทำเองทุกวัน

• วัดอุณหภูมิตอนเช้าและเย็น จดลงสมุด ถ้าสูงผิดปกติให้แยกเพิ่มและโทรเรียกสัตวแพทย์
• ดูการกินอาหาร น้ำ การเคี้ยวเอื้อง และมูล
• ดูผิวหนังทั้งตัว ตุ่ม ก้อน แผล สะเก็ด และน้ำมูกน้ำลายผิดปกติ ลัมปีสกินแสดงตุ่มตามผิวหนัง ถ้าสงสัยให้เทียบกับ โรคลัมปีสกินในโคต่างจากโรคผิวหนังชนิดอื่นอย่างไร
• ดูเต้านม ขา เหนียงคอ ว่ามีอาการบวมหรือไม่
• ดูการเดินและการหายใจ ไอ หอบ

ชั้นที่ 2 สิ่งที่ถามสัตวแพทย์

• โรคที่ระบาดในพื้นที่ต้นทางตอนนี้มีอะไรบ้าง ต้องตรวจเลือดหาโรคใดก่อนรับโค
• สถานะการฉีดวัคซีนของโคตัวนี้ และควรฉีดเพิ่มระหว่างกักหรือไม่ การฉีดวัคซีนลัมปีสกินดูได้ที่ วัคซีนป้องกันฉีดช่วงไหนดีที่สุด
• ต้องถ่ายพยาธิและตรวจปรสิตหรือไม่ ใช้ผลิตภัณฑ์ใด ขนาดใด ให้ตามที่สัตวแพทย์สั่ง ผู้เขียนไม่ระบุชื่อยาและขนาดเพราะต้องสั่งตามน้ำหนักและสถานการณ์
• เอกสารเคลื่อนย้ายและประวัติสัตว์ที่ควรขอจากผู้ขายมีอะไรบ้าง

ขั้นตอนการกักโรคทีละขั้น

1. ก่อนซื้อ ถามผู้ขายว่าฟาร์มต้นทางมีสัตว์ป่วยหรือไม่ ฉีดวัคซีนอะไรไปแล้วเมื่อไร ขอดูตัวสัตว์ และถ้าอยู่ในพื้นที่ที่มีโรคระบาด ให้สอบถามปศุสัตว์อำเภอว่าเคลื่อนย้ายได้หรือไม่ เพราะเจ้าหน้าที่มีอำนาจสั่งกักหรือห้ามเคลื่อนย้ายสัตว์ได้ตามพ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558
2. เตรียมคอกกัก เลือกคอกที่อยู่ห่างจากฝูงเดิม ไม่ใช้ร่วมรางน้ำ รางอาหาร หรือแหล่งระบายน้ำเสียร่วมกัน และไม่ใช้อุปกรณ์ปนกัน ถ้าทำได้ให้อยู่ท้ายลม ระยะห่างที่แน่ชัดไม่มีแหล่งที่เปิดอ่านระบุ ให้ดูตามสภาพพื้นที่และถามสัตวแพทย์
3. วันแรก ให้พัก น้ำสะอาด หญ้าหรืออาหารหยาบ ไม่ฉีดหรือให้ผลิตภัณฑ์เองมั่ว ๆ วัดอุณหภูมิ ถ่ายรูปตัวสัตว์และป้ายหูไว้ จดวันที่เข้าคอก
4. ระหว่างกัก เลี้ยงสัตว์ในคอกกักก่อนฝูงเดิมเสมอ หรือให้คนคนละคนดูแล ถ้าต้องใช้คนเดียวกัน ให้ดูแลฝูงเดิมก่อนแล้วจึงไปคอกกัก ล้างมือ ล้างรองเท้า เปลี่ยนเสื้อ
5. ควบคุมแมลง กรมปศุสัตว์แนะนำมุ้งและการพ่นกำจัดแมลงในโรงเรือนสำหรับลัมปีสกิน ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนตามฉลาก
6. ครบกำหนด ก่อนปล่อยรวม ขอให้สัตวแพทย์หรือเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์มาดูตัวอีกครั้ง ถ้ามีอาการผิดปกติให้ขยายเวลาและสอบถามเจ้าหน้าที่
7. ปล่อยเข้าฝูง เริ่มจากกลุ่มเล็กก่อนและสังเกตต่ออีกหลายวัน ไม่ปล่อยทีเดียวเข้ากลุ่มแม่พันธุ์หรือลูกโค

เมื่อไรต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ ไม่ใช่รอครบกำหนด

พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 มาตรา 11 กำหนดว่าเจ้าของสัตว์ต้องแจ้งเจ้าพนักงานตามกฎหมาย ผู้ตรวจ หรือสัตวแพทย์ภายใน 12 ชั่วโมงนับแต่ทราบ เมื่อพบสัตว์ที่ทราบว่าติดโรคระบาดป่วยหรือตาย สัตว์ป่วยหรือตายจากสาเหตุที่ไม่ทราบ หรือมีสัตว์ในหมู่บ้านเดียวกันหรือบริเวณใกล้เคียงป่วยหรือตายด้วยอาการเดียวกันในช่วง 7 วัน และต้องกักสัตว์ป่วยไว้ในที่เดิม ห้ามย้ายสัตว์ป่วยหรือซากไปที่อื่น ผู้ที่ไม่ปฏิบัติตามมาตรา 59 มีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน ปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (อ้างจากฉบับแปลภาษาอังกฤษของกรมปศุสัตว์ ฉบับภาษาไทยเป็นต้นฉบับที่ใช้บังคับ) รายละเอียดเรื่องนี้อ่านต่อได้ที่ พบสัตว์ในฟาร์มป่วยผิดปกติ ต้องแจ้งใครภายในกี่ชั่วโมงตามกฎหมาย

ถ้าโคตัวใหม่ป่วยในคอกกัก ให้ถือว่านับตั้งแต่วินาทีที่เห็นอาการคือเวลาที่ต้องแจ้ง ไม่ใช่รอให้ครบกำหนดแล้วค่อยบอก

คำถามเรื่องต้นทุน และเมื่อไรควรไม่ซื้อ

คอกกัก 14 ถึง 30 วันมีค่าอาหาร ค่าแรง และค่าเสียโอกาส ควรรวมต้นทุนตรงนี้เข้าไปในราคาซื้อ ตัวเลขต้นทุนต่อวันของฟาร์มท่านต้องคิดเอง ผู้เขียนไม่มีตัวเลขกลางที่อ้างอิงได้ ลองใช้หลักง่าย ๆ ว่า ถ้าโคมาจากพื้นที่ที่ทราบว่ามีการระบาด หรือผู้ขายตอบประวัติไม่ได้ ควรเลื่อนการซื้อไปก่อน โดยเฉพาะถ้าฟาร์มท่านมีลูกโคหรือแม่โคท้อง ถ้าจะซื้อโคขุนเข้าเลี้ยงรอบใหม่ ดูการวางแผนรุ่นและความเสี่ยงโรคได้ที่ โรคในโคขุนที่เกษตรกรต้องเตรียมรับมือ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• กักโรคแต่ใช้รางน้ำ รองเท้า หรือรถเข็นอาหารร่วมกับฝูงเดิม ทำให้ความพยายามกักไม่มีผล
• นับวันกักไม่ชัด เริ่มนับวันใหม่เมื่อมีโคตัวใหม่เข้ามาเพิ่มในคอกเดียวกัน ถ้ารับเพิ่มต้องนับใหม่ทั้งคอก
• ปล่อยรวมฝูงทันทีเมื่อครบกำหนดโดยไม่ตรวจร่างกายสัตว์อีกครั้ง
• เห็นตัวใหม่ป่วยแล้วรักษาเองเงียบ ๆ โดยไม่แจ้งเจ้าหน้าที่ ทั้งที่กฎหมายกำหนดเวลาแจ้ง 12 ชั่วโมงในกรณีที่เข้าเงื่อนไข
• เชื่อว่าสัตว์ที่ฉีดวัคซีนมาแล้วไม่ต้องกัก ภูมิคุ้มกันต้องใช้เวลาสร้าง และวัคซีนไม่ได้ป้องกันโรคอื่น
• ซื้อสัตว์โดยไม่เก็บหลักฐานต้นทาง ถ้ามีปัญหาจะไม่มีข้อมูลให้เจ้าหน้าที่ตามย้อนกลับ

สรุป

ยังไม่มีกฎเดียวที่ระบุจำนวนวันกักโรคโคที่ซื้อภายในประเทศ จุดอ้างอิงที่ตรวจสอบได้คือ 14 วันขั้นต่ำตามคำแนะนำกรมปศุสัตว์ และ 30 วันตามเกณฑ์นำเข้าชายแดน ใช้ 14 วันเป็นฐาน เพิ่มเป็น 30 วันถ้าแหล่งเสี่ยง ระหว่างกักตรวจอุณหภูมิ อาการ และผิวหนังทุกวัน ใช้คอก อุปกรณ์ และผู้ดูแลแยก ก่อนปล่อยรวมให้สัตวแพทย์ตรวจ และถ้าป่วยหรือตายผิดปกติให้แจ้งภายใน 12 ชั่วโมง ข้อมูล ณ พ.ย. 2569 หากกรมปศุสัตว์ประกาศเกณฑ์ใหม่หรือประกาศเขตควบคุมในจังหวัดท่าน ให้ปฏิบัติตามประกาศนั้นก่อน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄อินโฟเควสท์ รายงานคำเตือนของกรมปศุสัตว์ (24 ต.ค. 2566) — แยกสัตว์ที่นำเข้าใหม่อย่างน้อย 14 วัน มาตรการแมลง การแจ้งเจ้าหน้าที่ https://www.infoquest.co.th/?p=345403
• 📄ไทยพีบีเอส รายงานการกักโรคโคกระบือนำเข้าจากเมียนมา ด่านตาก (15 มี.ค. 2566) — กักโรคเฝ้าดูอาการ 30 วัน ติดป้ายหู วัคซีน เจาะเลือด สุ่มตรวจ ก่อนออกใบอนุญาตเคลื่อนย้าย https://www.thaipbs.or.th/news/content/325581
• 📄พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 ฉบับแปลภาษาอังกฤษ กรมปศุสัตว์ (เผยแพร่ผ่านกระทรวงเกษตรและสหกรณ์) — มาตรา 11 แจ้งภายใน 12 ชั่วโมง มาตรา 12 และ 13 คำสั่งกักและแยกสัตว์ มาตรา 59 โทษ https://www.moac.go.th/db-law_agri-files-431091791795

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ