เลี้ยงเป็ดปักกิ่งต้องเตรียมอะไรบ้าง ต้นทุนเท่าไร และเริ่มอย่างไรไม่ให้พลาด

คำตอบเร็ว: เลี้ยงเป็ดปักกิ่งให้เริ่มจากเตรียมโรงเรือนกกลูกเป็ดล่วงหน้าอย่างน้อย 2 สัปดาห์ ใช้แกลบหรือฟางรองพื้น ให้ความอุ่นราว 35 องศาเซลเซียสในวันแรกแล้วลดลงตามอายุ และให้น้ำสะอาดตลอดเวลา เอกสารกรมปศุสัตว์ที่เปิดอ่านได้เป็นข้อมูลของเป็ดเทศและเป็ดเนื้อทั่วไป ยังไม่พบตัวเลขอายุและน้ำหนักจำหน่ายของเป็ดปักกิ่งจากหน่วยงานรัฐไทย ผู้เขียนจึงไม่ระบุตัวเลขนั้นและแนะนำให้ถามเป้าหมายของสายพันธุ์จากผู้ผลิตลูกเป็ดที่ซื้อ ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

เป็ดปักกิ่งคืออะไร และต่างจากเป็ดที่คนไทยเลี้ยงกันทั่วไปอย่างไร

เป็ดปักกิ่ง (Peking duck หรือ Pekin) เป็นเป็ดขนสีขาว ปากและเท้าสีส้มเหลือง เป็นสายพันธุ์ที่นิยมเลี้ยงเพื่อเอาเนื้อ ในภาษาไทยคนเรียกเป็ดสีขาวตัวใหญ่หลายแบบรวมกัน ซึ่งไม่ได้เป็นปักกิ่งทุกตัว ก่อนซื้อลูกเป็ด ควรถามผู้ขายตรง ๆ ว่าเป็นสายพันธุ์ปักกิ่งแท้ ลูกผสม หรือเป็ดเนื้อสายพันธุ์การค้าอื่น เพราะน้ำหนักและอัตราการเติบโตแตกต่างกันมาก และความต่างนี้ส่งผลต่อต้นทุนอาหารโดยตรง

จุดที่ผู้เขียนต้องบอกตามตรง คือเอกสารที่เปิดอ่านได้จากกรมปศุสัตว์เกี่ยวกับการเลี้ยงเป็ดเนื้อ ส่วนใหญ่เขียนจากประสบการณ์เป็ดเทศ ซึ่งเป็นเป็ดคนละชนิดกับเป็ดปักกิ่ง (เป็ดเทศหรือ Muscovy เป็นอีกสายพันธุ์หนึ่ง) ตัวเลขการกกลูกเป็ด อาหาร และความหนาแน่นที่นำมาในบทความนี้จึงเป็นแนวปฏิบัติของเป็ดเนื้อทั่วไป ใช้เป็นจุดเริ่มต้นได้ แต่ท่านต้องเทียบกับคำแนะนำของผู้ผลิตลูกเป็ดปักกิ่งที่ซื้อมาอีกชั้นหนึ่ง และผู้เขียนระบุที่มาของแต่ละตัวเลขไว้ทุกจุด

ถ้าท่านมีนาข้าวและสนใจเป็ดไล่ทุ่ง ควรอ่านเทียบกับบทความเรื่อง วิธีเลี้ยงเป็ดเนื้อสำหรับมือใหม่ และ ปฏิทินกระแสเงินสดทำนาข้าวคู่เลี้ยงเป็ดไล่ทุ่ง เพราะเป็ดปักกิ่งที่ตั้งใจเลี้ยงขุนในโรงเรือนมีงานต่างจากเป็ดไล่ทุ่งอยู่พอสมควร

เลือกรูปแบบการเลี้ยง ก่อนเลือกจำนวนเป็ด

เอกสารกรมปศุสัตว์ที่ใช้เป็นเอกสารประกอบการเลี้ยงเป็ดเนื้อแบ่งรูปแบบการเลี้ยงเป็นสามแบบ คือเลี้ยงปล่อยอิสระตามธรรมชาติ เลี้ยงแบบกึ่งปล่อยมีลานให้เดิน และเลี้ยงแบบขังในโรงเรือนตลอด เอกสารเดียวกันเตือนว่าการเลี้ยงปล่อยทำให้ควบคุมโรคยาก โดยเฉพาะไข้หวัดนก ผู้เขียนจึงแนะนำให้มือใหม่เริ่มจากแบบกึ่งปล่อยหรือขังในโรงเรือน เพราะควบคุมอาหาร น้ำ และคนเข้าออกได้ง่ายกว่า

เรื่องความหนาแน่นมีตัวเลขสองชุดที่ต่างกัน ซึ่งผู้เขียนขอแสดงไว้ให้ครบ ข้อมูลจากสำนักงานปศุสัตว์เขต 9 ระบุว่าช่วงอายุ 3-8 สัปดาห์ใช้ความหนาแน่น 4-5 ตัวต่อตารางเมตร ส่วนเอกสารโครงการหลวงเรื่องการเลี้ยงเป็ดเนื้อระบุว่าเลี้ยงขังโรงเรือนที่ 7 ตัวต่อตารางเมตร (เป็ดเทศ) ตัวเลขต่างกันเพราะต่างอายุและต่างวิธีบริหาร มือใหม่ควรเริ่มที่ค่าน้อยกว่า คือ 4-5 ตัวต่อตารางเมตร โดยเฉพาะในหน้าร้อน เพราะความหนาแน่นมากขึ้นทำให้พื้นเปียกเร็วและแอมโมเนียสูง

เตรียมโรงเรือนกกลูกเป็ด

สำนักงานปศุสัตว์เขต 9 แนะนำให้เตรียมโรงเรือนกกอย่างน้อย 2 สัปดาห์ก่อนลูกเป็ดมาถึง ทำความสะอาด ล้างพื้น ผนัง และอุปกรณ์ให้เสร็จ แล้วตากให้แห้ง พื้นให้รองด้วยแกลบหรือฟางหนา 1-2 นิ้ว ลูกเป็ดวัยเล็กมีปัญหาตัวเปียกมากกว่าลูกไก่ เพราะเป็ดชอบเล่นน้ำและกินน้ำเลอะเทอะ วัสดุรองพื้นจึงต้องเปลี่ยนหรือพลิกบ่อยกว่าที่คนเลี้ยงไก่คุ้นเคย

ตัวเลขการกกที่ระบุในเอกสารเป็ดเนื้อของปศุสัตว์เขต 9 มีดังนี้ ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติที่ใช้กับลูกเป็ดเนื้อทั่วไป

ความชื้นสัมพัทธ์ที่แนะนำอยู่ที่ 65-75 เปอร์เซ็นต์ จำนวนลูกเป็ดต่อคอกกกคือ 150-200 ตัว โดยใช้แผงกั้นสูง 30-45 เซนติเมตร ส่วนเอกสารโครงการหลวงให้ตัวเลขการกกที่ 40 ตัวต่อตารางเมตร และแผงกั้นเส้นผ่านศูนย์กลางราว 4 เมตรสำหรับ 500 ตัว ตัวเลขสองชุดนี้ไม่ขัดกันเพราะอธิบายคนละมุม คือชุดแรกเป็นขนาดกลุ่ม ชุดที่สองเป็นความหนาแน่นพื้น ท่านต้องเลือกให้พอดีกับลูกเป็ดจำนวนจริงที่ซื้อ

สิ่งที่ควรเตรียมก่อนวันรับลูกเป็ดคือ หลอดกกลูกเป็ดหรือหลอดไฟสำหรับกกสัตว์ปีก เทอร์โมมิเตอร์แขวนที่ระดับตัวลูกเป็ด ตาข่ายหรือแผงกั้นคอก รางอาหารและรางน้ำแบบที่ลูกเป็ดลงไปเหยียบไม่ได้ และผ้าหรือกระสอบสำรองไว้คลุมกรณีฝนสาด ลูกเป็ดที่กกพอดีจะกระจายตัวทั่วพื้นที่ ถ้าเอาตัวกองรวมใต้หลอดแสดงว่าหนาว ถ้าถอยออกชิดขอบ หอบ แสดงว่าร้อนเกินไป ให้ปรับความสูงของหลอดตามอาการ ไม่ต้องรอดูแต่ตัวเลขบนเทอร์โมมิเตอร์

เอกสารโครงการหลวงมีข้อสังเกตจากงานภาคสนามที่ควรจำ คือลูกเป็ดตกใจง่ายและอาจรุมกองกันจนตัวล่างขาดอากาศหายใจ แผงกั้นที่มีมุมหักฉากเป็นจุดเสี่ยง ให้ใช้แผงโค้งเป็นวงกลมแทน และอย่าให้คนแปลกหน้าหรือสุนัขเข้าใกล้โรงกกในสัปดาห์แรก

อาหารและน้ำ

ตัวเลขของเป็ดเนื้อจากปศุสัตว์เขต 9 ระบุโปรตีนในอาหารช่วงอายุ 0-3 สัปดาห์ที่ 18.7 เปอร์เซ็นต์ (พลังงานใช้ประโยชน์ได้ 2,890 กิโลแคลอรีต่อกิโลกรัม) และช่วง 4-10 สัปดาห์ที่ 15.4 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งเป็นแนวทางของเป็ดเนื้อทั่วไป ท่านควรอ่านฉลากอาหารเป็ดเนื้อหรืออาหารเป็ดขุนที่ซื้อ ว่าระบุโปรตีนและช่วงอายุที่ใช้ไว้อย่างไร และเปรียบเทียบกับตัวเลขข้างต้น เอกสารเดียวกันแนะนำไม่ให้ใช้ข้าวโพดป่นผสมเองเพราะเสี่ยงสารพิษอะฟลาทอกซิน และให้อาหารวันละ 2 มื้อ ช่วง 07.00-08.00 น. และ 16.00-17.00 น.

ข้อมูลทางวิชาการเกี่ยวกับเป็ดปักกิ่งโดยตรงที่ผู้เขียนเปิดอ่านได้คือเอกสารสัมมนาของภาควิชาสัตวศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี (วิจิตรา สาคร) ที่รวบรวมงานวิจัยปี 2560-2565 เรื่องระดับพลังงานในอาหารเป็ดปักกิ่ง งานที่รวบรวมทดสอบพลังงานช่วง 2,700-3,200 กิโลแคลอรีต่อกิโลกรัม โดยส่วนใหญ่เป็นงานช่วงอายุ 1-21 วัน สรุปว่าที่ระดับ 2,700-2,900 ทำให้น้ำหนักตัวเพิ่มและประสิทธิภาพการกินดีขึ้น และที่ 2,700 ทำให้ไขมันช่องท้องน้อยที่สุด (ประมาณ 6.19-8.4 เปอร์เซ็นต์) เอกสารนี้เป็นการทบทวนงานวิจัยต่างประเทศในห้องทดลอง ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับฟาร์มรายย่อยไทย แต่พอเป็นเหตุผลว่าทำไมอาหารเป็ดเนื้อไม่ควรเข้มข้นจนเกินไป ควรใช้อาหารเป็ดเนื้อสำเร็จรูปที่ผู้ผลิตกำหนดตามอายุ ไม่ต้องคิดสูตรเอง

เรื่องน้ำ สำนักงานปศุสัตว์เขต 9 ย้ำว่าต้องให้น้ำสะอาดและปราศจากคลอรีน วางรางอาหารห่างรางน้ำ 3-4 เมตร และรางอาหารยาว 1 เมตรต่อเป็ด 40-50 ตัว เป็ดกินอาหารแล้วต้องจิบน้ำตาม ถ้าน้ำขาดเพียงไม่กี่ชั่วโมงในวันที่อากาศร้อน เป็ดอาจสำลักอาหารแห้งได้ ให้ตรวจรางน้ำทุกครั้งที่เติมอาหาร และเปลี่ยนน้ำสกปรกวันละอย่างน้อยสองครั้งในช่วงอากาศร้อน

เรื่องอาหารโดยรวมอ่านเพิ่มได้ที่บทความ อาหารเป็ดเนื้อ กินอะไรดี ลดต้นทุนอย่างไร ส่วนโรงเรือนดูได้ที่ โรงเรือนเป็ดเนื้อ

สุขภาพ โรคที่ต้องระวัง และวัคซีน

เป็ดมีโรคสำคัญที่ปศุสัตว์เขต 9 ระบุไว้คือกาฬโรคเป็ด (duck plague) และอหิวาต์เป็ด (duck cholera) กำหนดวัคซีนที่ระบุในหน้านั้นให้กาฬโรคเป็ดที่อายุ 1, 3 และ 6 เดือน และอหิวาต์เป็ดที่อายุ 2 เดือนและซ้ำทุก 3 เดือน อย่างไรก็ตาม เอกสารกรมปศุสัตว์หลายฉบับกำหนดอายุฉีดต่างกัน เพราะเอกสารแต่ละฉบับเขียนสำหรับเป็ดเลี้ยงต่างวัตถุประสงค์ ผู้เขียนจึงแนะนำให้ถามปศุสัตว์อำเภอว่าในพื้นที่ของท่านใช้โปรแกรมใด และเป็ดเนื้อที่ขายเมื่ออายุไม่ถึง 3 เดือนจำเป็นต้องฉีดครบหรือไม่ ผู้เขียนไม่ระบุยี่ห้อวัคซีนและขนาดการใช้ใด ๆ

ความเสี่ยงหลักที่ผู้เลี้ยงมือใหม่มักประเมินต่ำคือไข้หวัดนก เอกสารโครงการหลวงระบุว่าการเลี้ยงปล่อยอิสระมีความเสี่ยงสูง ถ้าพบเป็ดตายผิดปกติหลายตัวในวันเดียว มีอาการซึม หน้าบวม ลำคอบิด หรือน้ำตาไหล ให้แยกตัวที่ป่วย อย่าเอาซากไปทิ้งในคลองหรือขายต่อ และโทรแจ้งปศุสัตว์อำเภอทันที สำหรับโรคทั่วไปและการสังเกตอาการเริ่มต้น อ่านเพิ่มได้ที่ โรคที่พบบ่อยในเป็ดเนื้อ

ข้อควรทำเป็นกิจวัตรคือ ตรวจเป็ดทุกเช้าเย็นขณะให้อาหาร ดูว่าตัวไหนไม่ลุกมากินหรือยืนห่างฝูง ถ่ายมูลเหลวผิดสี ขนฟู หรือมีน้ำมูก เก็บตัวตายใส่ถุงปิดสนิทก่อนฝัง และจดจำนวนตายต่อวันไว้ในสมุดเดียวกับจำนวนอาหารที่ใช้ เมื่อตัวเลขผิดปกติจะเห็นเร็วกว่ารอสังเกตด้วยสายตา

เมื่อไรจับขาย และสิ่งที่ยังไม่มีตัวเลข

เอกสารปศุสัตว์เขต 9 บอกว่าเป็ดเทศที่กาบินทร์บุรีจับขายที่อายุ 10-12 สัปดาห์ น้ำหนักราว 3-3.5 กิโลกรัม ตัวเลขนี้เป็นของเป็ดเทศ ไม่ควรเอามาใช้กับเป็ดปักกิ่ง ผู้เขียนค้นหาตัวเลขอายุและน้ำหนักจำหน่ายของเป็ดปักกิ่งจากแหล่งของรัฐไทยแล้วไม่พบ จึงไม่ระบุ ให้ท่านถามเป้าหมายของสายพันธุ์ที่ซื้อจากผู้ผลิตลูกเป็ดโดยตรง และตกลงกับผู้รับซื้อว่าต้องการน้ำหนักหรือรูปร่างแบบใด เป็ดปักกิ่งขายได้หรือไม่ขึ้นกับตลาดในพื้นที่ ซึ่งผู้เขียนไม่มีข้อมูลราคาที่ลงวันที่ ณ ต.ค. 2569 จากแหล่งที่เปิดตรวจสอบได้ จึงไม่ระบุราคา

คำแนะนำที่ใช้ได้จริงคือ ก่อนซื้อลูกเป็ดรุ่นแรก ให้ไปคุยกับผู้รับซื้อหรือร้านอาหารที่ตั้งใจขายให้ ถามว่าต้องการเป็ดแบบไหน อายุเท่าไร น้ำหนักประมาณเท่าไร และรับซื้อเป็นตัวมีชีวิตหรือแปรรูป ถ้ายังไม่มีผู้รับซื้อ ให้เลี้ยงรุ่นเล็กก่อน เช่น 50-100 ตัว เพื่อดูว่าตลาดตอบรับหรือไม่ แล้วค่อยขยาย

ตัวอย่างการคำนวณพื้นที่และต้นทุน (ตัวอย่างสมมุติ 100 ตัว)

ตารางนี้เป็นตัวอย่างวิธีคิด ไม่ใช่การรับรองกำไร ตัวเลขพื้นที่คำนวณจากความหนาแน่นในแหล่งที่อ้างถึงข้างต้น ส่วนราคาต่อหน่วยเป็นตัวเลขสมมุติเพื่อแสดงการคำนวณเท่านั้น ท่านต้องแทนด้วยราคาที่ได้จากใบเสนอราคาจริง

สังเกตว่าตารางนี้ไม่มีบรรทัดรายได้ เพราะผู้เขียนไม่มีราคาขายที่ลงวันที่และไม่มีอัตราการรอดที่ยืนยันได้ แต่สูตรที่ใช้ตอนจบรุ่นคือ รายได้รวมเท่ากับจำนวนที่ขายได้คูณราคาขายต่อตัว และกำไรสุทธิเท่ากับรายได้รวมลบต้นทุนรวม ส่วนอัตรารอดเท่ากับจำนวนที่รอดหารจำนวนที่เริ่มต้นคูณ 100 ถ้ารุ่นแรกรอดเพียงครึ่งหนึ่ง ต้นทุนต่อตัวจะเพิ่มขึ้นเป็นเท่าตัวทันที ดังนั้นตัวเลขที่ควรจับตาที่สุดคืออัตรารอดและปริมาณอาหารต่อตัว

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• เตรียมโรงเรือนกกไม่ทัน ลูกเป็ดมาถึงแล้วพื้นยังชื้นและยังไม่ได้ทดสอบหลอดกก ควรเตรียมล่วงหน้าอย่างน้อย 2 สัปดาห์ตามคำแนะนำ
• ใช้ตัวเลขของเป็ดเทศกับเป็ดปักกิ่งโดยไม่เทียบกับผู้ผลิตลูกเป็ด โดยเฉพาะอายุและน้ำหนักจำหน่าย
• ปล่อยเป็ดให้เลอะน้ำจนแกลบเปียกทั้งคอก ทำให้ขนเปียก หนาว และแอมโมเนียสูง ควรวางรางน้ำให้ห่างรางอาหาร 3-4 เมตร และพลิกแกลบสม่ำเสมอ
• ผสมข้าวโพดเก็บเองเพื่อลดต้นทุนอาหาร ทั้งที่เสี่ยงอะฟลาทอกซินตามที่เอกสารปศุสัตว์เตือน
• เลี้ยงปล่อยอิสระโดยไม่มีมาตรการกันคนและนกป่า ทั้งที่มีความเสี่ยงไข้หวัดนก
• เริ่มเลี้ยงจำนวนมากโดยยังไม่มีผู้รับซื้อ และไม่จดบันทึกอาหารกับจำนวนตายรายวัน จึงไม่รู้ต้นทุนต่อตัวจริง

สรุป

เป็ดปักกิ่งเริ่มเลี้ยงได้ด้วยทุนไม่สูงเมื่อเทียบกับสัตว์ใหญ่ แต่ความสำเร็จอยู่ที่สามจุด คือการกกลูกเป็ดช่วงสามสัปดาห์แรก การคุมน้ำและแกลบไม่ให้เปียก และการมีผู้รับซื้อที่ตกลงน้ำหนักไว้ก่อน ตัวเลขการกก อาหาร และความหนาแน่นในบทความมาจากเอกสารกรมปศุสัตว์สำหรับเป็ดเนื้อและเป็ดเทศ ซึ่งต้องเทียบกับคำแนะนำของผู้ผลิตลูกเป็ดปักกิ่ง ส่วนอายุและน้ำหนักจำหน่าย ราคา ปริมาณอาหารรวมต่อตัว และตารางวัคซีนที่ตรงกับพื้นที่ ผู้เขียนยังไม่พบข้อมูลทางการที่ยืนยันได้ ให้สอบถามปศุสัตว์อำเภอ (ข้อมูล ณ ต.ค. 2569)

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄การเลี้ยงเป็ด สำนักงานปศุสัตว์เขต 9 กรมปศุสัตว์ — การเตรียมโรงกก อุณหภูมิ ความหนาแน่น โปรตีนในอาหาร การให้น้ำ และตารางวัคซีนตัวอย่าง (ข้อมูลของเป็ดเทศกาบินทร์บุรี) https://region9.dld.go.th/index.php/th/news-head/phey-phaer-khwam-ru-dan-psusatw/kar-leiyng-ped-2
• 📄เอกสารโครงการหลวง การเลี้ยงเป็ดเนื้อ (กรมปศุสัตว์) — รูปแบบการเลี้ยง ความหนาแน่น การกกและความเสี่ยงไข้หวัดนก http://www.wangkrajom.go.th/news/doc_download/meat-duck_0_020720_141026.pdf
• 📄ผลของระดับพลังงานใช้ประโยชน์ได้ในสูตรอาหารต่อลักษณะการผลิตและลักษณะซากของเป็ดปักกิ่ง (วิจิตรา สาคร) ภาควิชาสัตวศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี — เอกสารสัมมนาทบทวนงานวิจัยเรื่องพลังงานในอาหารเป็ดปักกิ่ง https://agri.ubu.ac.th/mis/seminar/upload/364Z9liMUwBzS.pdf

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ