อึ่งต้นทุนและรายได้ตัวอย่าง คุ้มไหมก่อนตัดสินใจลงทุน

คำตอบเร็ว: ตอนนี้ยังไม่มีตัวเลขต้นทุนและรายได้ของการเลี้ยงอึ่งที่เป็นมาตรฐานจากหน่วยงานรัฐให้ยึด สิ่งที่ตรวจสอบได้คือผลวิจัยการเลี้ยงอึ่งปากขวดในบ่อคอนกรีต (ใช้เวลาศึกษา 225 วัน ได้น้ำหนักเฉลี่ยราว 24.65 กรัมต่อตัวในบ่อสี่เหลี่ยม) และราคาขายที่สื่อเกษตรรายงานว่าอยู่ราว 200–250 บาทต่อกิโลกรัม ตัวเลขเหล่านี้พอใช้คิดวิธีประเมินได้ แต่ยังไม่พอจะบอกว่า "คุ้ม" แทนใคร ก่อนลงทุนควรกรอกต้นทุนจริงของตัวเองลงตารางในบทความนี้ และเริ่มจากบ่อเล็กก่อน ข้อมูล ณ พ.ย. 2569

คนที่ถามว่าเลี้ยงอึ่งคุ้มไหม มักเจอสองแบบ แบบแรกคือบทความที่บอกว่าราคากิโลละสองร้อยกว่าบาท "สร้างรายได้หลักแสน" แบบที่สองคือไม่มีใครบอกต้นทุนเลย บทความนี้ไม่ตอบแทนทั้งสองแบบ แต่จะแยกให้เห็นว่าตัวเลขไหนมีที่มา ตัวเลขไหนยังไม่มีใครเปิดเผย แล้วให้วิธีคิดที่คุณเอาไปใส่ตัวเลขของตัวเองได้ เรื่องวิธีเตรียมบ่อและขั้นตอนการเลี้ยงเต็ม ๆ มีเขียนไว้แล้วในบทความอื่นของเว็บ จึงไม่ย้ำซ้ำที่นี่ ดูลิงก์ท้ายหัวข้อ

"อึ่ง" ในบทความนี้หมายถึงชนิดไหน

ที่ขายเป็นอาหารและมีคนทดลองเลี้ยงกันมากที่สุดคืออึ่งปากขวด หรือที่เรียกกันว่าอึ่งเพ้า อึ่งอ่าง ชื่อวิทยาศาสตร์ Glyphoglossus molossus งานวิจัยและบทความเลี้ยงที่ผู้เขียนเปิดอ่านได้ล้วนพูดถึงชนิดนี้ จึงใช้เป็นฐานของบทความ ส่วนอึ่งชนิดอื่นที่คนเก็บจากธรรมชาติมาขาย ผู้เขียนไม่พบแหล่งข้อมูลเรื่องต้นทุนการเลี้ยง จึงไม่เอามาปะปน

ข้อมูลที่ตรวจสอบได้ มีอะไรบ้าง

ก่อนจะคำนวณอะไร ต้องแยกให้ออกก่อนว่าตัวเลขมาจากไหน ตารางนี้สรุปเฉพาะข้อมูลที่ผู้เขียนเปิดอ่านจากต้นฉบับ

จุดที่ควรสังเกตคือ ตัวเลขที่ขาดไปคือตัวเลขที่ตัดสินว่าคุ้มหรือไม่คุ้ม ได้แก่ ต้นทุนรวม อัตรารอด และจำนวนตัวที่เลี้ยงได้ต่อตารางเมตร เมื่อสามตัวนี้ไม่มีแหล่งอ้างอิง ใครที่บอกว่า "กำไรเท่านี้ต่อรอบ" ก็คือการคาดเดา

เปลี่ยนน้ำหนักเป็นจำนวนตัวต่อกิโลกรัม จะเห็นว่าชนิดบ่อมีผล

ตัวเลขจากงานวิจัยบอกอะไรได้อย่างหนึ่งที่เกษตรกรใช้ได้ทันที คือ ขนาดตัวขึ้นอยู่กับรูปแบบบ่อมาก ลองคำนวณตรง ๆ (1,000 กรัมหารด้วยน้ำหนักต่อตัว) จะได้ประมาณดังนี้

• บ่อสี่เหลี่ยม อายุ 225 วัน น้ำหนัก 24.65 กรัมต่อตัว ได้ราว 40 ตัวต่อกิโลกรัม
• บ่อกลม อายุ 225 วัน น้ำหนัก 5.04 กรัมต่อตัว ได้ราว 198 ตัวต่อกิโลกรัม

นั่นคือที่อายุเท่ากัน อึ่งในบ่อกลมต้องใช้ตัวมากกว่าราวห้าเท่าจึงจะได้น้ำหนักหนึ่งกิโลกรัม ผู้วิจัยสรุปว่าขนาดพื้นที่บ่อและการจัดสภาพแวดล้อมให้ใกล้ธรรมชาติเป็นปัจจัยสำคัญ ผู้เขียนไม่ได้อ้างว่าทุกฟาร์มจะได้ผลเหมือนในการทดลอง แต่สำหรับคนที่กำลังคิดงบ นี่คือเหตุผลที่ไม่ควรประเมินรายได้จากจำนวนลูกอึ่งที่ปล่อยเพียงอย่างเดียว ต้องดูว่าตัวที่โตจริงหนักเท่าไรเมื่อถึงวันขาย

ตัวอย่างวิธีคิดรายได้ (ตัวเลขสมมติ ใช้ดูวิธีคำนวณ ไม่ใช่ผลที่จะเกิดจริง)

ตัวอย่างต่อไปนี้ใช้ตัวเลขจากแหล่งที่เปิดอ่านมาเป็นฐาน ส่วนจำนวนตัวที่รอดจนถึงวันขายผู้เขียนตั้งสมมติเองเพื่อให้เห็นวิธีคิด เพราะไม่มีข้อมูลอัตรารอดที่อ้างอิงได้

ตัวอย่างนี้บอกอะไรได้ชัดเจนอย่างหนึ่ง คือรายได้ระดับนี้ต่อ 1,000 ตัวเป็นหลักพันบาท ถ้าจะให้ได้รายได้หลักหมื่นหรือหลักแสนต้องเลี้ยงจำนวนมากหรือขายตัวใหญ่ขึ้น ซึ่งหมายถึงบ่อ ทราย และอาหารที่เพิ่มตาม ตัวเลข "รายได้หลักแสน" ที่เห็นในพาดหัวข่าวจึงควรถามกลับเสมอว่าเลี้ยงกี่ตัว กี่บ่อ นานเท่าไร และหักต้นทุนแล้วหรือยัง

ตารางต้นทุนให้กรอกเอง

ผู้เขียนไม่ใส่ราคาของสิ่งที่ไม่มีแหล่งอ้างอิง คุณควรไปถามราคาจริงในพื้นที่แล้วกรอกเองตามรายการที่บทความเลี้ยงอึ่งที่เปิดอ่านระบุว่าต้องมี

เมื่อกรอกครบแล้ว ใช้สูตรมาตรฐานคำนวณ ต้นทุนรวม = ต้นทุนคงที่ + ต้นทุนผันแปร, รายได้รวม = ปริมาณขาย × ราคาขาย, กำไรสุทธิ = รายได้รวม − ต้นทุนรวม และต้นทุนต่อกิโลกรัม = ต้นทุนรวม ÷ กิโลกรัมที่ขายได้ ถ้าต้นทุนต่อกิโลกรัมสูงกว่าราคาที่ผู้ซื้อในพื้นที่ยอมจ่าย แปลว่ารอบนั้นขาดทุนไม่ว่าสื่อจะรายงานราคาไว้เท่าไร

ปัจจัยที่ทำให้ต้นทุนบานโดยไม่รู้ตัว

• ระยะเวลา: งานวิจัยศึกษาถึง 225 วัน หรือราว 7 เดือนครึ่ง ส่วนลูกอ๊อดต้องใช้ราว 45 วันกว่าหางจะหลุดตามบทความเกษตร ก่อนจะลงทรายอีกราว 3 วัน ทุกเดือนที่เลี้ยงคือค่าอาหาร ค่าน้ำ และค่าแรงที่ต้องแบกไว้
• ที่ดินและบ่อ: ผลวิจัยชี้ว่าบ่อสี่เหลี่ยมโตดีกว่าบ่อกลม ถ้าจะลงทุนก่อสร้างควรพิจารณารูปทรงก่อนเทปูน เพราะเทแล้วแก้ไม่ได้
• อาหารมีชีวิต: ตัวอย่างเลี้ยงใช้ปลวกและแมลงที่ล่อด้วยไฟ ถ้าไม่มีแหล่งแมลงในพื้นที่ ต้องมีวิธีจัดหาที่สม่ำเสมอ ซึ่งมีต้นทุนที่บทความไม่ได้ระบุ
• อัตราสูญเสียตอนจับและขนส่ง: อึ่งหนีง่าย บทความตัวอย่างต้องติดแผ่นสังกะสียื่นเข้าในบ่อราว 15 นิ้วเพื่อกันหนี ตัวที่หนีหรือตายคือรายได้ที่หายไป

ความเสี่ยงด้านตลาดและกฎหมายที่ต้องตรวจก่อน

ตลาด: ราคา 200–250 บาทต่อกิโลกรัมมาจากสื่อเกษตร ผู้เขียนไม่พบราคากลางหรือรายงานราคาอึ่งเลี้ยงที่มีวันที่และพื้นที่ชัดเจนจากหน่วยงานรัฐ ราคาของสัตว์ที่คนซื้อตามฤดูกาลมักผันผวนตามช่วงฝนแรกและปริมาณที่จับจากธรรมชาติ ก่อนลงทุนควรโทรถามผู้ซื้อ (ร้านอาหาร ตลาดสด พ่อค้าแม่ค้าในพื้นที่) ว่ารับซื้อต่อเนื่องหรือไม่ รับขนาดไหน และขอราคาล่าสุดเป็นลายลักษณ์อักษรหรือข้อความ

พ่อแม่พันธุ์จากธรรมชาติ: บทความตัวอย่างระบุว่าเก็บพ่อแม่พันธุ์จากป่าเต็งรังหรือป่าโปร่งช่วงพฤษภาคมถึงมิถุนายน ผู้เขียนยังไม่ได้ตรวจประกาศว่าการเก็บอึ่งชนิดนี้จากธรรมชาติหรือจากพื้นที่ป่าต้องขออนุญาตหรือไม่ จึงไม่ขอฟันธง ให้สอบถามประมงอำเภอหรือประมงจังหวัด และสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดก่อนเก็บ อย่าเข้าไปเก็บในพื้นที่ป่าหรืออุทยานโดยไม่ได้รับอนุญาต

เริ่มลองเล็ก ๆ ก่อน แล้วใช้ผลจริงของตัวเองตัดสิน

ถ้าสนใจจริง วิธีที่เสี่ยงน้อยที่สุดคือสร้างบ่อทดลองหนึ่งบ่อ จดทุกอย่างตั้งแต่วันแรก ได้แก่ จำนวนตัวที่เริ่ม จำนวนที่เหลือเมื่อลงทราย น้ำหนักสุ่มตัวอย่างทุกเดือน ค่าอาหาร และเวลาที่ใช้ แล้วนำตัวเลขจริงนี้มาคำนวณเทียบกับตัวอย่างในงานวิจัย ถ้ารอบแรกต้นทุนต่อกิโลกรัมยังสูงกว่าราคาที่ผู้ซื้อยอมจ่าย ก็ยังไม่ควรขยาย การทำเป็นอาชีพหลักโดยยังไม่เคยเลี้ยงครบรอบเป็นความเสี่ยงที่ไม่จำเป็น

ดูรายละเอียดวิธีเตรียมบ่อและช่วงเริ่มเลี้ยงได้ที่ เลี้ยงอึ่งในบ่อซีเมนต์ ช่วงไหนควรเริ่ม และกี่เดือนขายได้ และ อึ่งอ่างฝนแรกขายได้ราคาดี เลี้ยงอึ่งเองได้ไหม ต้องเตรียมบ่อแบบไหน ถ้าต้องการวางแผนทั้งฟาร์มเล็ก ๆ ดู ต้นทุนครึ่งไร่: ต้องใช้เงินเท่าไร มีค่าอะไรบ้าง และคุ้มไหม และ เกษตรผสมผสานบนพื้นที่ครึ่งไร่

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเวลาประเมินต้นทุนเลี้ยงอึ่ง

• เอาราคาขายสูงสุดจากข่าวมาคูณกับจำนวนลูกอึ่งที่ปล่อย โดยไม่หักตัวที่ตายหรือหนี และไม่ดูว่าตัวที่โตจริงหนักกี่กรัม
• ไม่นับค่าแรงของตัวเอง ทำให้เห็นกำไรเกินจริง
• ไม่คิดค่าเสียโอกาสของพื้นที่ที่ใช้สร้างบ่อ
• สร้างบ่อกลมเพราะดูสวย ทั้งที่งานวิจัยชี้ว่าบ่อสี่เหลี่ยมโตดีกว่า
• เชื่อว่าตลาดมีผู้ซื้อไม่อั้น โดยไม่ได้คุยกับผู้ซื้อก่อน
• เก็บพ่อแม่พันธุ์จากธรรมชาติโดยไม่ตรวจกฎหมายและข้อห้ามในพื้นที่
• ขยายบ่อทันทีหลังรอบแรกที่ยังไม่ครบรอบจนจับขาย

สรุป

การเลี้ยงอึ่งปากขวดมีงานวิจัยและบทความที่ช่วยให้เห็นภาพเรื่องบ่อ ทราย อาหาร และขนาดตัวที่เป็นไปได้ แต่ตัวเลขต้นทุนรวม อัตรารอด และราคากลางที่ตรวจสอบได้ยังไม่มี ตัวอย่างคำนวณในบทความแสดงให้เห็นว่ารายได้ต่อ 1,000 ตัวอาจอยู่ในหลักพันบาท และขนาดตัวต่างกันมากตามรูปแบบบ่อ ก่อนตัดสินใจลงทุนควรกรอกต้นทุนจริง คุยกับผู้ซื้อ ตรวจเรื่องกฎหมายพ่อแม่พันธุ์ และเริ่มจากบ่อทดลองเล็ก ๆ ข้อมูล ณ พ.ย. 2569

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄วารสารเกษตรศาสตร์และเทคโนโลยี มทร.อีสาน (ผู้วิจัย: ไกรฤกษ์ ทวีเชื้อ และคณะ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี) ปีที่ 5 ฉบับที่ 2 เผยแพร่ 31 ส.ค. 2567 — การพัฒนาต้นแบบวิธีเลี้ยงอึ่งปากขวดในบ่อคอนกรีตแบบกลมและแบบสี่เหลี่ยม (น้ำหนักตามอายุ) https://li01.tci-thaijo.org/index.php/atj/article/view/258691
• 📄SARAKASET.COM (ข้อมูลจากเทศบาลตำบลยางหล่อ) เผยแพร่ 8 ก.ค. 2564 — เทคนิคเลี้ยงอึ่งเพ้า/อึ่งปากขวด ขนาดบ่อ ทราย อาหารลูกอ๊อด และราคาที่รายงาน https://www.sarakaset.com/2021/07/08/%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%B5%E0%B9%89%E0%B8%A2%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B8%B6%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B9%89%E0%B8%B2/

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ