หญ้ากินนีปลูกอย่างไร ใช้เวลากี่เดือน ต้นทุนและปัญหาที่พบบ่อย

คำตอบเร็ว: หญ้ากินนีเป็นหญ้าอายุหลายปี ขึ้นเป็นกอตั้งสูงราว 1-1.4 เมตร ปลูกได้ทั้งเมล็ดและแยกหน่อหรือท่อนพันธุ์ ในงานทดลองของไทย ตัดครั้งแรกหลังปลูกประมาณ 2-3 เดือน แล้วตัดซ้ำทุก 30-60 วัน ตามระดับผลผลิตและโปรตีนที่ต้องการ ต้นทุนและผลผลิตแปรผันตามน้ำ ปุ๋ย และพันธุ์ จึงควรคำนวณจากแปลงจริงของตัวเอง ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

คนเลี้ยงโค แพะ หรือกระบือหลายรายถามคำถามนี้ตอนเริ่มวางแผนแปลงหญ้า คือปลูกกินนีแล้วต้องรอกี่เดือนถึงตัดได้ ใช้ทุนเท่าไร และมีปัญหาอะไรตามมา บทความนี้ตอบจากเอกสารที่ผมเปิดอ่านจริง ได้แก่ สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ งานวิจัยของมหาวิทยาลัยขอนแก่น มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา และฐานข้อมูลพืชอาหารสัตว์เขตร้อน (Tropical Forages) ส่วนข้อมูลจากเว็บ doa.go.th และเว็บข่าวบางแห่งเปิดไม่ได้ในรอบนี้ ตัวเลขที่ไม่มีแหล่งยืนยันจึงถูกตัดออกหรือระบุว่ายังไม่มีข้อมูล

หญ้ากินนีมีกี่แบบ แยกอย่างไร

หญ้ากินนี (Panicum maximum ปัจจุบันนักวิชาการมักเรียก Megathyrsus maximus) เป็นหญ้าอายุหลายปี เป็นกอตั้ง ใบแคบ สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ ระบุความสูง 1-1.4 เมตร ส่วนฐานข้อมูล Tropical Forages ที่รวบรวมพันธุ์ไว้เป็นกลุ่มสูง/ปานกลาง และกลุ่มเตี้ย พันธุ์ที่คนไทยพูดถึงบ่อยมีดังนี้

ชื่อทางการค้าและชื่อเรียกท้องถิ่นอาจต่างกัน ก่อนซื้อให้ถามผู้ขายว่าเป็นพันธุ์อะไร มีเมล็ดหรือท่อนพันธุ์ และถ้าเป็นไปได้ให้ขอข้อมูลจากศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์ของกรมปศุสัตว์ในพื้นที่ ว่ารับรองพันธุ์ไหน ผมยังไม่พบรายการพันธุ์แนะนำปัจจุบันของกรมปศุสัตว์ที่เปิดอ่านได้

เหมาะกับพื้นที่แบบไหน

สารานุกรมไทยฯ ระบุว่าชอบที่ดอน ดินความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง ทนร่มเงาได้พอควร จึงปลูกใต้สวนมะพร้าวได้ ฐานข้อมูล Tropical Forages เสริมรายละเอียดว่า

• ดินต้องระบายน้ำดี ความชื้นพอเหมาะ และความอุดมสมบูรณ์สูงจะให้ผลผลิตดีที่สุด ไม่ทนน้ำขังและดินเค็ม
• ถ้าดินมี pH ต่ำกว่า 5 ต้องใส่ปูนให้ถึง pH 5.5-6
• ฝนที่เหมาะของพันธุ์กลุ่มสูง/ปานกลางประมาณ 900-1,100 ถึง 2,500 มิลลิเมตรต่อปี และไม่ทนแล้งต่อเนื่องเกิน 4-5 เดือน
• เติบโตดีในที่แดดเต็ม ถ้าร่มเงา 50 เปอร์เซ็นต์ ผลผลิตลดลงครึ่งหนึ่ง

จุดที่คนมือใหม่มักพลาดคือเห็นว่าทนร่มแล้วปลูกใต้ไม้ยืนต้นที่ทึบมากจนผลผลิตหาย ถ้าวางแผนระบบผสมผสานระหว่างไม้ยืนต้นกับเลี้ยงสัตว์ ดูแนวคิดได้จาก ปลูกไม้สักแซมทุ่งเลี้ยงวัว

เลือกวิธีปลูก เมล็ดหรือท่อนพันธุ์

สารานุกรมไทยฯ ระบุว่าขยายพันธุ์ได้ทั้งหน่อและเมล็ด Tropical Forages ให้ตัวเลขทั้งสองวิธีดังนี้

ข้อสังเกตเรื่องตัวเลขเมล็ด สองแหล่งต่างกันมาก เพราะสารานุกรมไทยฯ บอกต่อไร่ ส่วน Tropical Forages บอกต่อเฮกตาร์ (1 เฮกตาร์ = 6.25 ไร่) และงานนี้ไม่ได้ระบุคุณภาพเมล็ดเท่ากัน ผมแนะนำให้ถามผู้ขายและปศุสัตว์ในพื้นที่ แล้วหว่านเผื่อเล็กน้อยถ้าเมล็ดมีผลงอกต่ำ

ระยะปลูกที่มีงานวิจัยในไทยรองรับ

งานทดลองในไทยที่เปิดอ่านได้มีสองชิ้นที่เกี่ยวกับระยะปลูกกินนีสีม่วง

• มหาวิทยาลัยขอนแก่น (วิทยา สุมามาลย์ และพรชัย ล้อวิลัย ตีพิมพ์ใน Journal of Science and Technology Mahasarakham University ปี 2557) ทดสอบระยะ 50x30, 50x40, 50x50 และ 50x60 เซนติเมตร ที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์ขอนแก่น โดยให้น้ำชลประทาน ผลคือระยะปลูกไม่มีผลต่อผลผลิตแห้งรวมอย่างมีนัยสำคัญ แต่ระยะ 50x30 ได้จำนวนหน่อต่อต้นน้อยกว่าชัดเจน ระยะ 50x40 มีแนวโน้มผลผลิตสูงสุด 4,712.1 กิโลกรัมแห้งต่อไร่ต่อปี และโปรตีน 9.10 เปอร์เซ็นต์ ผู้วิจัยจึงเลือกใช้ 50x40 ต่อ
• มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี (กฤษฎา บูรณารมย์ 2562) ทดสอบ 45x45, 35x35 และ 25x25 เซนติเมตร กับตัดที่ 30, 45 และ 60 วัน พบว่าระยะกว้างและตัดนานขึ้นให้ผลผลิตมากขึ้น บทคัดย่อภาษาไทยสรุปว่า 45x45 ตัด 60 วัน ได้ผลผลิตสูงสุด ส่วนบทคัดย่อภาษาอังกฤษสรุปว่า 45x45 ตัด 45 วัน ให้ทั้งปริมาณและคุณภาพดีที่สุด โปรตีนมีแนวโน้มลดลงและเยื่อใยสูงขึ้นเมื่อระยะกว้างและตัดนาน แต่ไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

สรุปการใช้งานจริง ระยะปลูกช่วง 40-50 เซนติเมตรในงานทั้งสองชิ้นให้ผลดี ถ้าปลูกแน่นเกินไปแต่ละกอได้หน่อน้อย แต่ถ้าห่างเกินไปวัชพืชเข้า การเลือกจริงควรดูตามน้ำ ปุ๋ย และวัตถุประสงค์ ว่าจะตัดสดให้สัตว์หรือทำหญ้าหมัก

ใช้เวลากี่เดือนถึงตัดได้ และตัดทุกกี่วัน

สารานุกรมไทยฯ ระบุหลักการกว้าง ๆ ว่าหญ้าอายุหลายปีไม่ควรให้สัตว์แทะตอนเล็ก ให้รอประมาณ 70-80 วันหลังงอกเพื่อให้รากเดิน นั่นคือราว 2.5-3 เดือนก่อนตัดหรือปล่อยแทะครั้งแรก และตัวเลขนี้เป็นหลักการทั่วไปของหญ้าอายุหลายปี ไม่ได้ระบุเฉพาะกินนี

หลังจากนั้นอายุตัดมีผลต่อทั้งผลผลิตและโปรตีนดังนี้

ข้อสังเกตสำคัญ งานราชมงคลล้านนาทดลองในกระถางซีเมนต์ ผลจึงไม่ใช่ตัวเลขผลผลิตจากแปลงจริง ขณะที่งานมข. ทดลองแปลงที่มีการให้น้ำและปุ๋ยเต็มรูปแบบ ผลผลิตในไร่เกษตรกรที่อาศัยน้ำฝนอาจต่ำกว่า ผมไม่มีตัวเลขผลผลิตน้ำฝนที่ยืนยันได้ จึงไม่ระบุ

ปุ๋ยและน้ำ ตัวเลขจากงานวิจัยและข้อควรระวัง

งานของ มข. ใช้รูปแบบการจัดการแบบเข้มข้นดังนี้ ก่อนปลูกใส่ปูนขาว 146 กิโลกรัมต่อไร่ ตามด้วยปุ๋ยสูตร 15-15-15 อัตรา 50 กิโลกรัมต่อไร่ และปุ๋ยคอก 2 ตันต่อไร่ หลังปลูกใส่ยูเรีย 46-0-0 อัตรา 200 กิโลกรัมต่อไร่ต่อปีโดยแบ่งใส่หลังตัดแต่ละครั้ง บวกปุ๋ยคอก 2 ตันต่อไร่ต่อปี แบ่งใส่ 5 ครั้งห่างกันราว 2 เดือน และให้น้ำชั่วโมงละหนึ่งครั้งทุกวันเว้นวัน (ประมาณ 5 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่ต่อครั้ง) ในช่วงแล้งหรือไม่มีฝน

เลขเหล่านี้คือสูตรของสถานีทดลอง ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับทุกพื้นที่ ปูนขาวควรใส่เมื่อดินเป็นกรดจริงตามผลตรวจ ปุ๋ยยูเรียอัตราเท่าไรควรถามเกษตรอำเภอหรือปศุสัตว์ในพื้นที่ และเรื่องปริมาณน้ำที่ต้องใช้ต่อไร่ควรเทียบกับน้ำต้นทุนที่มีจริงในฟาร์ม

ข้อมูลระดับสากลจาก Tropical Forages ให้กรอบกว้างกว่าคือ แปลงตั้งใหม่บนดินขาดธาตุอาจต้องใส่ฟอสฟอรัสราว 20-40 กิโลกรัม P ต่อเฮกตาร์ ร่วมกับไนโตรเจนราว 50 กิโลกรัมต่อเฮกตาร์ และการบำรุงรักษาแปลงที่ดินไม่อุดมอาจต้องการไนโตรเจน 200-400 กิโลกรัมต่อเฮกตาร์ต่อปี หน่วยต่างจากของไทย ให้หารด้วย 6.25 จะได้ต่อไร่ ถ้าไม่แน่ใจให้ทำตามผลตรวจดิน

เมื่อไรหญ้ากินนีเป็นอันตรายต่อสัตว์

Tropical Forages รายงานว่ามีการสงสัยว่ากินนีทำให้แกะเกิดอาการแพ้แสงในแอฟริกาใต้ อาจเกี่ยวกับเชื้อราสเมท (smut) และการกินหญ้าที่เปียกหรือกินมากเกินอาจทำให้ท้องอืดรุนแรงจนถึงปวดท้องถึงตายได้ ส่วนบางพันธุ์ (Petrie) เคยเกี่ยวกับภาวะผิดปกติของต่อมพาราไทรอยด์ในม้า เนื่องจากหญ้าสะสมออกซาเลต ดังนั้นเลี้ยงแพะ แกะ หรือม้า ควรปรึกษาปศุสัตว์อำเภอก่อน และถ้าสัตว์ซึม ท้องกางหรือผิวหนังอักเสบหลังกินหญ้า ให้เรียกสัตวแพทย์ทันที อย่ารักษาเอง สำหรับการเลี้ยงแพะที่ใช้กินนีเป็นอาหารหยาบ อ่านเพิ่มที่ แพะกินอะไร เลี้ยงด้วยหญ้าอย่างเดียวพอไหม และสำหรับกระบือที่ ควายกินอะไร

โรคแมลงที่พบ และสิ่งที่ยังไม่มีข้อมูล

ข้อมูลโรคแมลงของกินนีในไทยที่ผมเปิดอ่านได้ยังมีน้อย สิ่งที่มีแหล่งรองรับมีดังนี้

• โรคราที่ช่อดอก เช่น ergot, smut และ bunt ลดผลผลิตเมล็ด รายงานจากโคลอมเบียและเคนยา (Tropical Forages)
• จุดใบ (Cercospora) รายงานในเปอร์โตริโก
• แมลงสไปทเทิลบักทำลายรุนแรงในอเมริกาเขตร้อน บางพันธุ์ เช่น Colonião, Tobiatã, Vencedor และ Gatton อ่อนแอมาก

ยังไม่พบข้อมูลว่าโรคใดเป็นปัญหาหลักของกินนีในแปลงไทย ถ้าพบใบเป็นแผลหรือกอตายเป็นหย่อม ให้ส่งรูปให้เกษตรอำเภอ เรื่องสารป้องกันกำจัด ผมไม่ระบุชื่อสารหรืออัตรา ให้ทำตามฉลากและคำแนะนำเจ้าหน้าที่

ต้นทุนตัวอย่างต่อไร่ (ตัวเลขสมมติ)

ผมไม่มีแหล่งราคาต้นพันธุ์ ปุ๋ย หรือค่าจ้างที่ลงวันที่ ตารางนี้จึงเป็นโครงให้คำนวณ ปริมาณใช้จากงานวิจัยที่ระบุ ส่วนราคาทุกช่องเป็นตัวเลขสมมติ ให้ใส่ราคาจริงของคุณ

ถ้าปลูกด้วยเมล็ดแทน ต้นทุนส่วนต้นพันธุ์จะลดลงมาก แต่ต้องยอมรับความเสี่ยงเรื่องเมล็ดไม่งอก ต้นทุนต่อกิโลกรัมหญ้าแห้งคำนวณจากต้นทุนรวมต่อปีหารด้วยน้ำหนักแห้งที่ตัดได้จริง ซึ่งผมไม่ให้ตัวเลขผลผลิต เพราะงานวิจัย 4,712 กิโลกรัมต่อไร่ต่อปีเป็นผลของสถานีที่มีน้ำและปุ๋ยเต็มที่ ไม่ควรนำมาเป็นเลขวางแผนกำไร

เก็บเกี่ยว ใช้ และถนอมหญ้า

ตัดสูงจากพื้น 5-10 เซนติเมตร ตามงาน มข. (Tropical Forages แนะนำไม่ตัดต่ำกว่า 30 เซนติเมตรสำหรับพันธุ์ใหญ่ ซึ่งตรงข้ามกันอยู่ ผมจึงแนะนำให้ถามปศุสัตว์ในพื้นที่ว่าความสูงตอตามแปลงควรเป็นเท่าไร) การตัดให้สัตว์แบบ cut-and-carry ควรตัดตามอายุที่ตั้งไว้และเว้นให้แห้งน้ำค้างก่อนให้ เพราะหญ้าเปียกจัดเสี่ยงท้องอืด

ถ้าต้องการทำหญ้าหมัก งานของมหาวิทยาลัยขอนแก่น (ศิวพร พิบูลกุลสัมฤทธิ์ และธีรชัย หายทุกข์ วารสารแก่นเกษตร 52(2) ปี 2567) ศึกษากินนีสีม่วงหมักในถุงสุญญากาศกับสารเสริม 5 ชนิด ผลคือทุกกรรมวิธีมีคุณภาพทางกายภาพดี และกากน้ำตาลทำให้โปรตีนสูงกว่าและเยื่อใยต่ำกว่า สิ่งที่ไม่มีให้คือสัดส่วนที่ใช้ ให้ศึกษารายละเอียดจากต้นฉบับ ถ้าต้องการตัดหญ้าปริมาณมาก ใช้ได้ทั้งรถตัดหญ้าและเครื่องตัดหญ้า ดูเปรียบเทียบที่ เครื่องตัดหญ้าแบตเตอรี่ต่างจากเครื่องตัดหญ้าน้ำมันยังไง

ถ้ากินนีล้ำเกินกำลังฟาร์มและอยากเปรียบเทียบกับหญ้าอื่น ดู วิธีปลูกหญ้าเนเปียร์ และเทียบพื้นที่ที่ต้องการต่อวัวได้ที่ วัว 1 ตัวกินหญ้าวันละกี่กิโลกรัม สำหรับถั่วคู่หญ้าอ่านที่ วิธีปลูกถั่วสไตโล

ปฏิทินงานคร่าว ๆ ตลอดปีแรก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ตัดต่ำถี่ ๆ จนกอทรุด Tropical Forages ระบุว่าหญ้ากลุ่มนี้อ่อนไหวต่อการตัดต่ำถี่
• ปลูกใต้ร่มไม้ทึบเกินไป ผลผลิตลดลงครึ่งเมื่อร่ม 50 เปอร์เซ็นต์
• ปลูกในที่ลุ่มน้ำขัง หญ้าไม่ทนน้ำขัง
• ปล่อยสัตว์เข้าแปลงใหม่เร็วเกินไป ก่อนรากเดิน
• ตัดปล่อยให้อายุเกินจนแข็งเป็นไม้ เยื่อใยสูง สัตว์เลือกกิน
• ให้หญ้าเปียกฝนปริมาณมากแก่สัตว์ที่ไม่คุ้น เสี่ยงท้องอืด
• เอาตัวเลขสถานีทดลองไปคำนวณกำไรโดยไม่ทดลองแปลงเล็กก่อน

รายการตรวจก่อนปลูก

• แปลงระบายน้ำดี ไม่ใช่ที่ลุ่มน้ำขัง
• ตรวจ pH ถ้าต่ำกว่า 5 ถามเรื่องปูน
• มีน้ำให้ในหน้าแล้งหรือไม่ ถ้าไม่มี วางแผนอาหารสำรอง
• รู้ชื่อพันธุ์ที่ซื้อ และเมล็ดหรือต้นพันธุ์มีแหล่งที่มา
• มีแผนแบ่งแปลงตัดหมุนเวียน ไม่ตัดทั้งแปลงพร้อมกัน
• เตรียมจดน้ำหนักหญ้าที่ตัดจริงทุกรอบ

สรุป

หญ้ากินนีเหมาะกับที่ดอนระบายน้ำดีที่มีน้ำและปุ๋ยพอควร ปลูกได้ทั้งเมล็ดและต้นพันธุ์ รอประมาณ 2.5-3 เดือนก่อนตัดครั้งแรก แล้วตัดตามอายุ 30-60 วัน ตามเป้าหมายผลผลิตหรือโปรตีน ตัวเลขปุ๋ยและผลผลิตที่เปิดอ่านได้เป็นผลจากสถานีทดลอง ใช้เป็นกรอบเทียบ ไม่ใช่สิ่งที่แปลงเกษตรกรจะได้เท่ากัน ควรทดลองแปลงเล็ก จดบันทึก แล้วขยาย และสิ่งที่ยังไม่มีข้อมูลที่เปิดอ่านได้คือเอกสารทางการของกรมปศุสัตว์ที่ระบุอัตราปุ๋ยและรายชื่อพันธุ์แนะนำปัจจุบัน ต้องสอบถามสำนักงานปศุสัตว์ในพื้นที่ ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄Plookpedia / สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่ม 14 (หญ้ากินนี) — ลักษณะพืช อัตราเมล็ด 1.5-2 กก./ไร่ trueplookpanya.com/knowledge/content/59508
• 📄Plookpedia / สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่ม 14 (การปลูกและจัดการ) — เกณฑ์เมล็ด การเตรียมดิน รอ 70-80 วันก่อนแทะ trueplookpanya.com/knowledge/content/59524-agrliv-agr-
• 📄Tropical Forages (CSIRO/CIAT/ILRI/Univ. of Queensland) — Megathyrsus maximus — ดิน ฝน ปุ๋ย ระยะปลูกท่อน การตัด โรคแมลง ความเป็นพิษ tropicalforages.info
• 📄วิทยา สุมามาลย์ และพรชัย ล้อวิลัย คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (2557) — ระยะปลูกและผลผลิตกินนีสีม่วงภายใต้การให้น้ำ วารสาร Journal of Science and Technology Mahasarakham University li01.tci-thaijo.org
• 📄กฤษฎา บูรณารมย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี (2562) — ระยะปลูกและอายุตัดกินนีสีม่วง rdi.ubru.ac.th/research_detail/38
• 📄อัศวุฒิ สนั่นนาม และคณะ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา พิษณุโลก (2568) — กินนีสามพันธุ์และอายุตัด วารสารแก่นเกษตร 53(1) li01.tci-thaijo.org
• 📄ศิวพร พิบูลกุลสัมฤทธิ์ และธีรชัย หายทุกข์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (2567) — กินนีสีม่วงหมักกับสารเสริม วารสารแก่นเกษตร 52(2) li01.tci-thaijo.org

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ