ธนาคารที่ดิน FAQ รวมคำถามที่คนค้นบ่อย ตั้งแต่ บจธ. คือ ยื่นอย่างไร จนถึงถูกยุบแล้วทำไงต่อ

คำตอบเร็ว: บจธ. คือสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน) ตั้งขึ้นตามพระราชกฤษฎีกา พ.ศ. 2554 เพื่อช่วยให้เกษตรกรและผู้ยากจนเข้าถึงที่ดินทำกิน แต่ตอนนี้ถูกยุบเลิกแล้ว ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีลงวันที่ 28 ก.ย. 2569 มีผลตั้งแต่ 1 ต.ค. 2569 จึงไม่ควรเข้าใจว่ายังเปิดรับสมัครรายใหม่ ส่วนสัญญาและภาระผูกพันที่มีอยู่กับเกษตรกร สคทช. รับผิดชอบดูแลในช่วงเปลี่ยนผ่าน ข้อมูล ณ ต.ค. 2569

คนที่พิมพ์ค้นหาคำว่า "ธนาคารที่ดิน" มักมีคำถามติดกันเป็นพวง เช่น บจธ. คืออะไร ใครสมัครได้ ยื่นที่ไหน แล้วทำไมข่าวบอกว่าถูกยุบ ถ้าเคยเป็นผู้เช่าอยู่จะเสียที่ไหม ในช่วงสัปดาห์แรกหลังประกาศยุบ ข้อมูลในโซเชียลปนกันทั้งของเก่าและของใหม่ บางโพสต์ยังชวนให้ไปสมัครเหมือนหน่วยงานเปิดอยู่ ทำให้คนที่ไม่มีที่ดินทำกินเสียเวลาเดินทางไปถามผิดที่ได้ง่าย

บทความนี้รวมคำถามที่คนค้นบ่อยไว้ในที่เดียว ตอบสั้น ๆ แล้วบอกว่าข้อมูลแต่ละข้อมาจากแหล่งไหน ส่วนเรื่องที่ยังไม่มีประกาศชัดเจน เราจะเขียนตรง ๆ ว่ายังไม่ชัด และบอกว่าควรไปตรวจกับหน่วยงานใด แทนการเดาให้ฟังดูมั่นใจ หากต้องการอ่านเจาะลึกทีละประเด็น ท้ายแต่ละหัวข้อมีลิงก์ไปบทความในชุดเดียวกัน

สถานะล่าสุด: อะไรยืนยันได้แล้ว อะไรยังไม่ชัด

ก่อนเข้าคำถามรายข้อ ดูภาพรวมจากตารางนี้ก่อน เพราะหลายคำถามย่อยตอบได้จากตารางเดียวกัน

คำถามกลุ่มที่ 1: บจธ. คืออะไร

ธนาคารที่ดินกับ บจธ. คือสิ่งเดียวกันไหม

ในภาษาข่าวและภาษาชาวบ้าน สองคำนี้ถูกใช้แทนกันบ่อย แต่ชื่อทางการคือ "สถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน)" ตั้งขึ้นตามพระราชกฤษฎีกา พ.ศ. 2554 เว็บไซต์ของ บจธ. เองสรุปภารกิจไว้ว่าเพื่อลดความเหลื่อมล้ำในการถือครองที่ดิน กระจายการถือครอง ป้องกันการสูญเสียสิทธิ และส่งเสริมการใช้ประโยชน์ที่ดิน จุดที่ควรรู้คือ บจธ. เป็นองค์การมหาชนที่ทำหน้าที่บริหารจัดการ ไม่ใช่ธนาคารพาณิชย์ที่รับฝากเงิน ดูรายละเอียดเทียบกันได้ที่บทความ ธนาคารที่ดินต่างจากธนาคารทั่วไปอย่างไร และบทความ ธนาคารที่ดินคืออะไร

บจธ. ช่วยเกษตรกรด้วยวิธีไหนบ้าง

จากรายงานสื่อและเว็บไซต์ บจธ. รูปแบบหลักมีสองด้าน ด้านแรกคือช่วยให้เกษตรกรไร้ที่ดินได้ที่ดินทำกิน โดยจัดหาที่ดินที่มีเอกสารสิทธิแล้วให้เกษตรกรเช่าและเช่าซื้อ ด้านที่สองคือช่วยเกษตรกรที่กำลังจะสูญเสียที่ดินจากการจำนองหรือขายฝาก รายงานของเดลินิวส์เมื่อเดือน ก.ค. 2564 อธิบายว่า บจธ. ไม่ได้แจกที่ดินฟรี โดยให้เช่าสองปีแรกแล้วเช่าซื้อได้สูงสุด 30 ปี และกลุ่มที่ขอรับความช่วยเหลือต้องรวมตัวกันตั้งแต่ 7 คนขึ้นไปเป็นวิสาหกิจชุมชน ตัวเลขนี้เป็นเงื่อนไขตามที่สื่อรายงานเมื่อปี 2564 ซึ่งไม่ควรใช้เป็นสิทธิในปัจจุบัน เพราะหน่วยงานถูกยุบเลิกแล้ว

ผลงานที่ผ่านมามีตัวเลขเท่าไร

สื่อรายงานตัวเลขคนละช่วงเวลาและต่างกันเล็กน้อย เดลินิวส์ (ก.ค. 2564) รายงานว่าช่วยเกษตรกรราว 877 ครัวเรือน ได้ที่ดินกว่า 3,151 ไร่ ส่วนข่าวเรื่องการขยายเวลาของ ครม. เมื่อ พ.ค. 2568 มีทั้งตัวเลข 1,474 ครัวเรือน (แนวหน้า) และ 1,494 ครัวเรือน (ฐานเศรษฐกิจ) โดยตรงกันว่าที่ดินราว 5,048 ไร่ เมื่อสองสำนักข่าวให้ตัวเลขไม่ตรงกัน เราจึงขอบอกเพียงว่าอยู่ราว 1,500 ครัวเรือน และแนะนำให้ตรวจจากรายงานของ สคทช. หรือรายงานชำระบัญชีเมื่อเผยแพร่

คำถามกลุ่มที่ 2: ยื่นอย่างไร ใครมีสิทธิ์

ตอนนี้ยังสมัครขอความช่วยเหลือจาก บจธ. ได้ไหม

ไม่ควรเข้าใจว่าได้ เมื่อประกาศมีผลวันที่ 1 ต.ค. 2569 สถาบันสิ้นสภาพ และเข้าสู่ขั้นตอนชำระบัญชี เมื่อเราเปิดเว็บ labai.or.th ในช่วงต้น ต.ค. 2569 หน้าแรกขึ้นประกาศยุบเลิกของสำนักนายกรัฐมนตรี ส่วนข้อมูลบริการเดิมยังค้างอยู่บนเว็บ แต่หน้าเว็บที่ยังเปิดอยู่ไม่ได้แปลว่าหน่วยงานรับคำขอใหม่ ถ้ามีคนอ้างว่ารับสมัครแทน บจธ. ให้ขอเอกสารอ้างอิงจากหน่วยงานรัฐก่อนส่งเอกสารส่วนตัวหรือจ่ายเงินใด ๆ รายละเอียดอ่านต่อได้ที่ ธนาคารที่ดินสมัครอย่างไร

ใครเคยมีสิทธิ์ใช้บริการ

หลักการกว้าง ๆ ตามที่ บจธ. ประกาศไว้คือเกษตรกรและผู้ยากจนที่ไม่มีที่ดินทำกินหรือที่ดินไม่พอ รายละเอียดคุณสมบัติจริงต่อโครงการต่างกัน และเกณฑ์ที่เผยแพร่ในอดีตอาจแก้ไขได้ตามมติคณะกรรมการ ดังนั้นบทความนี้จะไม่ระบุเกณฑ์ตายตัวเป็นตัวเลขนอกจากที่อ้างข้างต้น หากสงสัยว่าตัวเองเข้าข่ายตามเกณฑ์เดิม ให้ดู คุณสมบัติและเงื่อนไขของ บจธ. ในอดีต แล้วไปตรวจกับ สคทช. ว่าสิทธิตามสัญญายังอยู่หรือไม่

ถ้าเพิ่งยื่นเรื่องไว้ก่อนถูกยุบ เรื่องจะค้างไหม

ยังไม่พบประกาศทางการที่ตอบกรณีคำขอที่ยังไม่ได้อนุมัติ รายงานข่าวพูดถึงเฉพาะ "ภาระผูกพันตามสัญญากับเกษตรกร" ที่ สคทช. จะรับผิดชอบช่วงเปลี่ยนผ่าน คำขอที่ยังไม่เป็นสัญญาอาจไม่เข้าข่ายนี้ ผู้ที่ยื่นไว้ควรเก็บสำเนาเอกสารที่ได้รับ เช่น ใบรับเรื่อง หนังสือตอบกลับ แล้วสอบถามเป็นลายลักษณ์อักษรกับ สคทช.

คำถามกลุ่มที่ 3: ถูกยุบจริงไหม ทำไมถึงยุบ

ยุบจริงหรือเป็นแค่ข่าวลือ

ยุบจริง สำนักข่าวหลายแห่ง เช่น ไทยพีบีเอส เดลินิวส์ และไทยรัฐ รายงานตรงกันว่าราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีเรื่องยุบเลิกสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน มีผลตั้งแต่ 1 ต.ค. 2569 วันที่ที่ใช้เรียกประกาศคือวันที่ 28 ก.ย. 2569 ซึ่งเป็นวันที่ลงนาม ส่วนวันที่เผยแพร่ในราชกิจจาฯ สื่อรายงานเป็นวันที่ 29 ก.ย. หรือ 30 ก.ย. ต่างกัน จึงขอให้ตรวจจากฉบับราชกิจจานุเบกษาโดยตรงถ้าต้องใช้วันที่เป็นหลักฐาน เพราะวันที่มีผลคือ 1 ต.ค. 2569 ตรงกันทุกแหล่ง ดูภาพรวมที่ ธนาคารที่ดินถูกยุบแล้วจริงไหม

เหตุผลที่รัฐให้คืออะไร

รองนายกรัฐมนตรี นายปกรณ์ นิลประพันธ์ กล่าวเมื่อปลาย ก.ค. 2569 ตามที่ไทยรัฐและฐานเศรษฐกิจรายงานว่าหน่วยงานที่มีภารกิจซ้ำซ้อนและผลประเมินไม่ผ่านหลายปีต้องปรับ โดยระบุ บจธ. เป็นหน่วยแรกที่ยุบและภารกิจไปรวมกับ สคทช. ฝั่งผลประเมิน ฐานเศรษฐกิจรายงานว่าในการประเมินองค์การมหาชนปีงบประมาณ 2568 บจธ. ได้ 67.67 คะแนน อยู่ใน 5 แห่งที่คะแนนต่ำสุด ทั้งหมดนี้เป็นเหตุผลฝั่งรัฐ ฝั่งเกษตรกรมีมุมมองต่างออกไป ดู ทำไมรัฐบาลยุบธนาคารที่ดิน

ใครคัดค้านบ้าง และเสนออะไร

เครือข่ายพีมูฟ (P-Move) และสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.) ชุมนุมที่ศาลากลางจังหวัดลำพูนวันที่ 27–29 ก.ย. 2569 ตามรายงานของประชาไทและล้านนานิวส์ สกน. เสนอสามข้อ คือชะลอการยุบจนกว่าจะมีแนวทางรองรับชัดเจน ขยายเวลาดำเนินงาน และตั้ง "สถาบันกระจายการถือครองที่ดิน" ส่วนพีมูฟเสนอให้โอนภารกิจไปสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) แทน สคทช. ขณะที่คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติเสนอให้ปฏิรูปแทนการยุบ ตามที่ iLaw อ้างถึง ทั้งหมดเป็นข้อเสนอ ยังไม่ใช่มติของรัฐ

คำถามกลุ่มที่ 4: ผู้เช่าและผู้ใช้บริการเดิมต้องทำอย่างไร

สัญญาเช่า หรือเช่าซื้อที่ทำไว้กับ บจธ. ยังใช้ได้ไหม

ฐานเศรษฐกิจรายงานว่า สคทช. จะ "รับผิดชอบบริหารจัดการในช่วงเปลี่ยนผ่าน" สำหรับข้อผูกพันตามสัญญากับเกษตรกร ก่อนเสนอ ครม. กำหนดหน่วยงานรับผิดชอบต่อไป ความหมายตามตัวอักษรคือสัญญายังไม่ถูกยกเลิกโดยอัตโนมัติ แต่รายละเอียด เช่น จ่ายค่าเช่างวดต่อไปที่ใคร จะเป็นช่องทางใด ยังไม่พบประกาศที่ระบุ ผู้เช่าจึงควรสอบถาม สคทช. โดยตรง และอ่านต่อที่ ผู้เช่าและผู้ใช้บริการเดิมต้องทำอย่างไรต่อ

ระหว่างรอ ผู้เช่าควรเตรียมอะไร

• รวบรวมสัญญา ใบเสร็จจ่ายค่าเช่าหรือค่างวดทุกใบ และหนังสือโต้ตอบกับ บจธ. ถ่ายสำเนาเก็บไว้หลายชุด
• จ่ายค่าเช่าตามงวดเดิมต่อไปเมื่อมีช่องทางที่หน่วยงานรัฐยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรเท่านั้น อย่าโอนเงินเข้าบัญชีบุคคลที่ไม่ได้ออกเอกสารทางการ
• ให้ประธานกลุ่มหรือวิสาหกิจชุมชนรวบรวมข้อสงสัยของสมาชิก แล้วทำหนังสือถึง สคทช. ฉบับเดียว จะได้คำตอบเป็นหลักฐานมากกว่าถามปากเปล่ารายคน
• บันทึกวันที่ติดต่อและชื่อเจ้าหน้าที่ที่ให้ข้อมูล

พนักงานเดิมของ บจธ. จะไปไหน มีผลต่อผู้ใช้บริการไหม

ฐานเศรษฐกิจรายงาน (31 ก.ค. 2569) ว่าพนักงานของ บจธ. แบ่งเป็นสองกลุ่ม กลุ่มที่ถูกเลิกจ้างได้ค่าตอบแทนตามระเบียบ กลุ่มที่ไม่ถูกเลิกจ้างจะได้รับการพิจารณาโอนย้ายไปปฏิบัติภารกิจที่ สคทช. เป็นลำดับแรก แต่รายงานนี้ไม่ได้ระบุว่าผู้เช่าจะติดต่อเจ้าหน้าที่คนเดิมได้หรือไม่ ผู้เช่าจึงไม่ควรเอาเรื่องการโอนย้ายพนักงานไปสรุปว่าสัญญาของตนมีผู้ดูแลต่อแล้ว

คำถามกลุ่มที่ 5: ไม่มีที่ดินทำกิน ตอนนี้มีทางไหนบ้าง

มีหน่วยงานอื่นที่ช่วยเรื่องที่ดินทำกินไหม

มี แต่เงื่อนไขของแต่ละหน่วยงานต่างกัน และไม่ใช่ตัวแทนของ บจธ. ตัวอย่างที่คนมักถามคือที่ดินของ ส.ป.ก. ที่จัดให้เกษตรกรเข้าทำประโยชน์ตามกฎหมายปฏิรูปที่ดิน อ่านเงื่อนไขการซื้อขายและข้อจำกัดได้ที่ ซื้อที่ดิน ส.ป.ก. มาทำเกษตรได้ไหม อีกทางคือการเช่าที่ดินจากเอกชน ซึ่งต้องดูสัญญาและกฎหมายเช่านา และการกู้ซื้อที่ดินจากสถาบันการเงิน เปรียบเทียบดอกเบี้ยและเงื่อนไขได้ที่ กู้ธนาคารพาณิชย์เทียบกู้ ธ.ก.ส. ทางเลือกทั้งหมดสรุปไว้ที่ ไม่มีที่ดินทำกินหลังธนาคารที่ดินถูกยุบ

การยุบ บจธ. กระทบโฉนดชุมชนหรือไม่

ไทยโพสต์รายงานคำกล่าวของนายปกรณ์เมื่อต้น ส.ค. 2569 ว่าโฉนดชุมชนกับธนาคารที่ดินเป็นคนละเรื่อง โฉนดชุมชนอยู่ภายใต้คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) และเจ้าหน้าที่ไม่ควรไปขับไล่ชาวบ้าน นี่เป็นคำกล่าวของผู้บริหารรัฐ ถ้าชุมชนของท่านมีประเด็นเฉพาะหน้า ให้ตรวจกับสำนักงานที่ดินจังหวัดหรือ สคทช. เป็นรายกรณี

คำถามกลุ่มที่ 6: ต้องติดต่อใคร

สคทช. คือหน่วยงานอะไร ติดต่อเรื่องอะไรได้

สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) เป็นหน่วยงานที่ประกาศยุบ บจธ. ระบุให้เป็นผู้กำกับดูแลการตรวจสอบทรัพย์สินและชำระบัญชี เรื่องที่สอบถามได้อย่างมีเหตุผลที่สุดในขณะนี้คือสถานะสัญญาเดิม ช่องทางจ่ายค่าเช่า และแนวทางของที่ดินที่ บจธ. เคยจัดหา บทความ สคทช. คืออะไร อธิบายหน้าที่ไว้ละเอียดกว่านี้ บทความนี้ไม่ใส่เบอร์โทรหรือที่อยู่ เพราะยังไม่พบประกาศช่องทางรับเรื่องที่ยืนยันแล้ว ให้ค้นจากเว็บไซต์ทางการของ สคทช. หรือสอบถามที่ศาลากลางจังหวัดและสำนักงานเกษตรจังหวัดของท่าน

จะแยกข่าวจริงกับข่าวลวงเรื่องที่ดินได้อย่างไร

ให้ดูสามอย่าง คือมีเลขที่ประกาศหรือเลขราชกิจจานุเบกษาอ้างหรือไม่ ผู้ประกาศเป็นหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องจริงหรือไม่ และมีการเรียกเก็บเงินหรือขอเอกสารส่วนตัว เช่น สำเนาบัตรประชาชน ก่อนมีหนังสือทางการหรือไม่ ช่วงที่หน่วยงานเปลี่ยนมือแบบนี้ ข้อมูลสับสนง่าย จึงควรระวังผู้ที่อ้างว่ารับแทน บจธ. หรือรับจองที่ดิน หากพบ ให้แจ้งเกษตรอำเภอหรือสถานีตำรวจในพื้นที่

ไทม์ไลน์สั้น ๆ ที่ช่วยจำ

ลำดับเหตุการณ์ละเอียดกว่านี้ดูที่ ไทม์ไลน์ธนาคารที่ดิน 2554–2569

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อค้นเรื่องธนาคารที่ดิน

• อ่านบทความเก่าก่อนปี 2569 แล้วเข้าใจว่า บจธ. ยังรับเรื่องอยู่ ควรดูวันที่ของบทความทุกครั้ง
• เห็นว่าเว็บ labai.or.th ยังเปิดได้ แล้วสรุปว่าหน่วยงานยังให้บริการตามปกติ
• เชื่อโพสต์ที่ให้โอนเงินจองคิวที่ดิน โดยไม่มีหนังสือหรือประกาศจากหน่วยงานรัฐ
• เอาข้อเสนอของกลุ่มเกษตรกร เช่น โอนภารกิจไป พอช. ไปเล่าเหมือนเป็นมติรัฐบาลแล้ว
• เอาเงื่อนไขเก่า เช่น เช่าสองปี เช่าซื้อสูงสุด 30 ปี ไปอ้างเป็นสิทธิปัจจุบัน
• หยุดจ่ายค่าเช่าเองเพราะคิดว่าหน่วยงานถูกยุบแล้วจึงไม่ต้องจ่าย ซึ่งอาจเสี่ยงผิดสัญญา ควรถามให้ได้เอกสารก่อน

สรุป

ข้อเท็จจริงที่ชัดที่สุดคือ บจธ. ถูกยุบเลิกมีผล 1 ต.ค. 2569 และไม่ควรใช้ข้อมูลเก่าสมัครเป็นรายใหม่ ผู้ที่มีสัญญาอยู่เดิมควรเก็บเอกสารและสอบถาม สคทช. ซึ่งรับผิดชอบช่วงเปลี่ยนผ่าน ส่วนช่องทางรับคำขอใหม่และหน่วยงานถาวรยังไม่มีประกาศชัด จึงไม่ควรเชื่อแหล่งที่อ้างว่ารับแทนโดยไม่มีเอกสารทางการ ข้อมูล ณ ต.ค. 2569 และอาจเปลี่ยนได้เมื่อมีประกาศใหม่

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• 📄Thai PBS — รายงานประกาศสำนักนายกรัฐมนตรียุบ บจธ. ลงวันที่ 28 ก.ย. 2569 มีผล 1 ต.ค. 2569 https://www.thaipbs.or.th/news/content/558862
• 📄ฐานเศรษฐกิจ — คณะกรรมการชำระบัญชี ระยะเวลา 1 ปี บทบาท สคทช. ช่วงเปลี่ยนผ่าน https://www.thansettakij.com/economy/670391
• 📄ฐานเศรษฐกิจ — ผลประเมินองค์การมหาชน บจธ. 67.67 คะแนน https://www.thansettakij.com/economy/665229 ; พนักงาน บจธ. https://www.thansettakij.com/economy/665334 ; ประวัติการต่อเวลา https://www.thansettakij.com/economy/665214 ; เหตุผลของรองนายกฯ https://www.thansettakij.com/economy/664933
• 📄ไทยรัฐ — รองนายกฯ ปกรณ์ แจ้งแผนยุบ บจธ. ปลาย ก.ค. 2569 https://www.thairath.co.th/news/politic/2948718
• 📄ประชาไท / ล้านนานิวส์ / ไทยโพสต์ — การชุมนุมและข้อเสนอของพีมูฟและ สกน. https://prachatai.com/journal/2026/09/118933 ; https://lannernews.com/29092569-04/ ; https://www.thaipost.net/x-cite-news/1079188/
• 📄iLaw — ข้อเสนอของ กสม. ให้ปฏิรูปแทนการยุบ https://www.ilaw.or.th/articles/59568
• 📄เว็บไซต์ บจธ. — ภารกิจของสถาบันและประกาศยุบเลิกบนหน้าแรก https://www.labai.or.th
• 📄เดลินิวส์ — รูปแบบการช่วยเหลือและเงื่อนไขเดิม ก.ค. 2564 https://www.dailynews.co.th/articles/61966/
• 📄ไทยโพสต์ — คำกล่าวของรองนายกฯ เรื่องโฉนดชุมชนกับธนาคารที่ดิน https://www.thaipost.net/general-news/1044011/

ข้อมูลราคา ปริมาณการใช้สารเคมี และคำแนะนำทางการเกษตรอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลและนโยบาย โปรดตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนตัดสินใจ